PAPENDRECHT IN DE 2e WERELDOORLOG 1944-'45
(door H.W.G. van Blokland-Visser)

DEEL 8:
HERINNERINGEN AAN DE CROSSLINE  UIT PAPENDRECHT EN SLIEDRECHT
DOOR DE DORDTSE BIESBOSCH NAAR BEVRIJD BRABANT
  1944/45
door Cees de Koning Pz (bewerkt door H.W.G. van Blokland-Visser)

DEEL 8
HERINNERINGEN AAN DE CROSSLINE  UIT PAPENDRECHT EN SLIEDRECHT
DOOR DE DORDTSE BIESBOSCH NAAR BEVRIJD BRABANT
  1944/45
door Cees de Koning Pz (bewerkt door H.W.G. van Blokland-Visser)

samengesteld door Historica/schrijfster H.W.G. van Blokland-Visser te Papendrecht
mail: k.blokland87@upcmail.nl

 

HERINNERINGEN AAN DE CROSSLINE  UIT PAPENDRECHT EN SLIEDRECHT DOOR DE DORDTSE BIESBOSCH NAAR BEVRIJD BRABANT  1944/45 door Cees de Koning Pz

Cees de Koning is een zoon van ,,Ouwe Piet,, Pieter de Koning, die leider was van de crossline vanuit Papendrecht door de Dordtse Biesbosch naar Lage Zwaluwe in bevrijd Brabant 1944/1945. Hij heeft zelf meerdere crossings meegemaakt vanuit het Oosteind 25 in Papendrecht op de leeftijd van 17 jaar, later heeft hij zijn herinneringen  uit deze tijd op papier gezet. Cees verteld  ,,Ik weet niet hoeveel crossings mijn vader heeft gemaakt dat is nooit bijgehouden. Toen de oorlog was afgelopen  werd er thuis niet meer over gesproken. Het was verleden tijd we gingen als gezin de Koning weer over tot de orde van de dag.

Voordat de Crossings begonnen naar bevrijd Brabant verborg de familie de Koning al onderduikers in de Ark in hun eigen griend gelegen in de Donkere polder waar nu het Biesbosch centrum Dordrecht in  de Merwelanden staat. Toen de bevrijding van het noorden van Nederland bij Arnhem in september 1944 mislukte en de opmars van de geallieerden stokte bij de grote rivieren, drong het in het noorden van Nederland door, dat het nog maanden kon duren voor we bevrijd werden en een lange koude  winter stond voor de deur. 

Mannen tussen 17 en 45 jaar werden opgeroepen om in Duitsland te gaan werken, daar hadden velen geen trek in en de piloten die de slag bij Arnhem hadden overleefd moesten weer naar bevrijd gebied zien te komen. Een stroom van onderduikers kwam op gang en langzaam onstond het plan voor een crossline

De CROSSLINE kwam als eerste in WERKENDAM door de BRABANTSE BIESBOSCH, later volgde ook een CROSSLINE uit  HARDINXVELD/SLIEDRECHT en PAPENDRECHT door de DORDTSE BIESBOSCH.

We hebben onderduikers nooit de deur gewezen, als er geen plek bij ons in huis dan werd er naar een veilig heenkomen voor ze gezocht. Vaak ging het om piloten die tijdens de slag om Arnhem waren neergestort en met behulp van de Binnenlandse Strijdkrachten naar Papendrecht of Sliedrecht kwamen voor een crossing .Een belangrijke tussen figuur die alles regelde was MAARTEN SCHAKEL de latere burgemeester van Hoornaar. Mijn moeder kookte soms wel voor 30 man en al dat voedsel werd via gevaarlijke tochten gehaald  uit de omgeving van Brakel en Poederooyen.

De crossings werden opgezet door  mensen die thuis waren in de grienden, de Brabantse en Dordtse Biesbosch en op de rivieren de Merwede en Nieuwe Merwede. Mannen zonder poeha nuchtere dijkers bewoners langs de rivieren met een geheime missie, die zich eerst verzamelden in de Ark gelegen in de griend van mijn vader in de Donkerepolder, gelegen op de plek waar nu het Biesboschcentrum Dordrecht  in de Merwelanden staat en daar de crosslines de nachtelijke operaties tussen bezet en bevrijd Nederland hebben opgezet.

Helse  tochten tijdens maanloze nachten over de Merwede door kreken door grienden over dijken naar de Nieuwe Merwede naar bevrijd Brabant. Het waren zware tochten de kogels vlogen je vaak om de oren en het was een tocht vol risico's. In die tijd was het verschil tussen eb en vloed ca 2 meter iets waar je goed rekening mee moest houden. Tijdens maanloze nachten in de kou door de grienden en over de Nieuwe Merwede langs de vervloekte Duitse mitrailleurs posten en Duitse Patrouille boten die surveilleerden op de Nieuwe Merwede naar Lage Zwaluwe.

Als alles mee zat was het bij elkaar 5 a 6 uur roeien heen ,maar we deden er soms ook wel 2 dagen over , met ingedoken bange vluchtelingen, verzetsmensen en Amerikaanse en Engelse piloten  en dan weer terug met wapens munitie, inlichtingen, brieven en medicijnen.Alleen sterke mensen die gewend waren te roeien met een roeiboot, waren geschikt voor het maken van de overtochten tussen de gevaarlijke stromingen en tussen de kribben in de rivier. Brak de maan onverwacht door ,dan moest er ter plekke 24 uur in de griend worden gewacht. Bij mist was de oversteek levensgevaarlijk voor je het wist belande je bij een Duitse mitrailleurs post.

Het crossen was nu algemeen bekend geworden.Er kwamen steeds meer mensen die door de Duitsers gezocht werden , Amerikaanse en Engelse piloten , mensen met geheime opdrachten. Joodse burgers en verzetsmensen enz. Ook mensen die de Duitsers zat waren en zich wilden aansluiten bij de geallieerden legers in Brabant.

CROSSLINE UIT PAPENDRECHT

(Crossline van Pieter de Koning "Het Lijntje van de Koning' 1944/1945 Oosteind 25 te Papendrecht via de Ketel naar de Merwede)

Op een dag hadden we 15 personen in huis die naar Lage Zwaluwe wilden, er werden een paar boten gepikt in de buurt en de reis kon beginnen via DE KETEL (een watertje gelegen achter ons huis Oosteind 25), de MERWEDE op, onder de Sliedrechtse spoorbrug door, die goed door de Duitsers werd bewaakt, toen langs het poldertje KRAAIJESTEIN door een heel smal slootje, dan een dam waar met vereende krachten de boten over de dam werden getrokken. Daarna nog door een paar smalle slootjes via de RONDUITSLOOT /MOLDIEP/ WANTIJ / ZOETEMELKSGAT naar de HUISWAARDSDAM bij de NIEUWE MERWEDE.

Daar werd gewacht tot het getij gunstig en we met de ebstroom mee konden, daarna werden de boten weer uit het water gelicht over de dam in de Nieuwe Merwede getrokken en dan 3 uur roeien naar LAGE ZWALUWE waar we werden opgewacht door kapitein Andre van de geheime dienst en werden verhoord voor e.v.t spionage.

Het aantal mensen dat naar bevrijd gebied wilden, bleven zich maar melden aan het Oosteind 25 in Papendrecht. Er waren nog al wat bootjes nodig voor de crossings en die moesten we ergens vandaan halen. De roeibootjes in de buurt van het Oosteind moesten het ontgelden, de meeste mensen deden maar geen moeite meer om er achter te komen waar ze waren gebleven. Een keer werd er een politieonderzoek gehouden toen de boot van ene meneer B was verdwenen. De politie zocht wel maar niet erg hard, want ze wisten zelf wel wat er aan he hand was. Wij wisten natuurlijk  nergens van  maar de volgende nacht voeren wij met die boten door de Biesbosch afgeladen met mensen die de Duitsers beu waren of werden gezocht.

EEN CROSSING VAN 2 DAGEN MET 20 MAN DIE NIET DOOR GING

We waren  een andere keer met mijn vader PIETER DE KONING bij een crossing op pad naar de Huiswaardsdam toen het al een beetje mistig werd, maar het was allemaal nog te doen maar buiten op de Nieuwe Merwede aangekomen bleek de mist veel erger. We besloten weer terug te keren over de Huiswaardsdam naar een boerderijtje in de buurt om daar de nacht door te brengen in het hooi, bij een bevriende boer. Bij mist was de tocht te gevaarlijk geweest, dan kan je je niet orienteren en kan je zomaar bij een wachtpost van de Duitsers terechtkomen, dat betekende dat als je het er levend vanaf bracht op zijn minst de rest van de oorlog gevangen zou zitten. Toen we bij de boer aankwamen en netjes aanklopten werd er niet opengedaan, terwijl we toch gestommel hoorden. Toen we riepen wat de bedoeling was werd er nog niet open gedaan, we hebben toen een deur opengemaakt van een klein stalletje waar jonge beesten stonden .Het was er wel warmer dan buiten, maar er stond niets  anders dan wat pakken stro, waar we op konden zitten,terwijl we met zo,n 20 man waren. We hadden het gauw bekeken er lag buiten een hoop kaf, we haalden de bovenste natte laag eraf maakte  middenin een kuil en het was het lekker droog. Daar zijn we toen in gaan liggen dat was altijd nog beter dan achter de koeien te zitten. Nadat we zo een poosje gelegen hadden, ging de deur heel voorzichtig open en kwam de boer naar buiten. Mijn vader (PIETER DE KONING) sprong gelijk overeind en ging naar hem toe.Nu werd de deur echter niet meer gesloten ,,Wat is dat nu toch,, zei mijn vader,,Dat je niet open wilde doen,,.We lopen hier te verrekken kan de kou,terwijl we  daar op de hooitil lekker kunnen slapen. De boer mompelde dat het geen werk was om een mens zo te laten schrikken, want dat gebeurde zoveel tegenwoordig. Hij had gelijk er werden nogal eens koeien gestolen in die tijd en dan raakte de boeren nogal eens slaags met de dieven, die dan door de honger gedreven soms niet zo voorzichtig deden. Maar meestal waren het zwarthandelaren die het om winst te doen was ,maar nu werd de deur die toegang gaf tot de hooitil toch geopend en konden we de rest van de nacht in het hooi blijven. De dag daarop bleef het nog mistig en werd er geen nieuwe poging ondernomen om  naar Lage Zwaluwe te gaan. Die avond zijn we weer terug naar Papendrecht gegaan en werd er gewacht totdat het tij en de maan weer gunstig waren daarna werd er weer een poging gewaagd die wel lukte.

CROSSLINE UIT SLIEDRECHT

De crossline Sliedrecht-Lage Zwaluwe vanuit Sliedrecht over de Merwede door de Helsluis waar de sluiswachter mee in het complot zat, via de Huiswaardsloot ,Huiswaardsdam, Nieuwe Merwede naar Lage Zwaluwe was wel de voornaamste en het meest bekend. Daar zijn heel wat crossings gemaakt. Er zijn minstens 50 piloten van neergestortte vliegtuigen via deze crossline teruggebracht naar bevrijd gebied. Er waren crossers bij die wel 15 tot 53 keer een crossing maakte o.a.

Crosser AAIKE moest het bij zijn 53e crossing met de dood bekopen, hij werd bij het veer van KOP VAN 'T LAND door de Duitsers gegrepen en werd vlak voor de bevrijding door de Duitsers gefusilleerd.

Crosser GERARD werd op een van zijn crossing door de Duitsers gepakt en werd door zijn kameraden bevrijd, waarna hij gewoon weer door ging met de crossings.

Crossers ZWARTE JAN en BEN maakte eens een tocht met nog enkele anderen die dringend naar Lage Zwaluwe moesten voor belanrijke berichten,waaronder ook de tekeningen van de Sliedrechtse spoorbrug en andere bruggen .De heenreis verliep vlot maar de terugtocht mislukte vier keer en met de vijfde poging liep alles goed af.

B
ij de 1e  KEER moesten zij weer terug, van wege de mist die op kwam en zij terecht kwamen in het GAT VAN DE VISSEN zuidpunt in Brabantse Biesbosch.

Bij de 2e KEER moesten zij  weer terug, toen zij bijna hun doel hadden bereikt en het was weer mistig  geworden, ze voeren opeens vlak voor een Duitse mitrailleurspost heen en werden door een Duitser ontdekt,die brulde ,,Komm mal her,, daar gaven zij natuurlijk geen gehoor aan. Waarop de Duitser hen onder vuur nam, een paar ferme slagen met de peddels en hun kano slokte hun op in de mist, ze waren nu onzichtbaar voor de Duitser, die maar in het wilde weg bleef schieten. De  Duitsers aan de andere kant van de NIEUWE MERWEDE dachten dat ze vanaf het water werden beschoten en beantwoorden het vuur. Zwarte Jan en Ben en de anderen waren wat afgedreven en zochten de oever op om te beraadslagen wat ze nu moesten doen, omdat ze zo dicht bij hun bestemming waren , er werd besloten het nog eens te proberen.Maar eerst wilden ze de wal op om poolshoogte te nemen waar ze zich precies bevonden. Ze moesten door een smal strookje griend heen om bij de POLDERKADE aan de Brabantse kant te komen, hier stapte Ben op een door tak, wat in de stille nacht tot ver hoorbaar was. Toen ze even stil bleven staan om te luisteren, zagen ze opeens een patrouille van 5 Duitsers in de mist opduiken,die snel hun richting kwamen. Weglopen had geen zin meer, anders werden ze in hun rug geschoten. Stil blijven staan en voorzichtig achter een struik neerhurken was het enige wat ze konden doen. De Duitsers hielden vlak voor hun neus stil en tuurden vol spanning naar de rivier. Na vijf minuten trokken ze weer verder. Ze kwamen zo dicht langs hen heen dat ze hun geweer konden pakken. Er werd besloten maar weer terug te gaan naar LAGE ZWALUWE tot overmaat van ramp begon de kano te lekken, zodat ze nog een keer aan de kant moesten om de kano leeg te hozen. Toen ze weer vlak bij de HAVEN VAN LAGE ZWALUWE waren was het water in de kano zo hoog gestegen, dat hij wankel werd en omsloeg. Ze moesten zwemmend de oever bereiken.De hele voorraad Engelse cigaretten en zo ging verloren. Alleen de actetas met de belangrijke papieren kon nog in veiligheid worden gebracht.

Bij de 3e KEER moesten zij weer terug, toen zij bijna hun doel hadden bereikt. De volgende nacht kregen zij een kano met een geluidloze electrische motor van de Canadezen. Ze hadden een paar uur gevaren en dachten er bijna te zijn en langzaam draaiden zij bij om de oever te controleren, zagen ze tot hun verbazing een Duitser staan. Er volgde een gebrul en een pistoolschot, hij ging er meteen van door om zijn kameraden te halen. We drukte de kano vlak tegen de griendwal aan, die onder water stond.Na enkele ogenblikken hoorden ze de Duitsers lopen en praten. We wachtte even tot alles weer rustig was en voeren we weer terug vlak langs een Duitse mitrailleurspost heen  naar LAGE ZWALUWE, onder weg werden ze enkele keren beschoten maar geen van de mannen werd geraakt.

Bij de
 4e KEER  moesten zij weer terug keer en kwamen zij niet verder dan de punt bij de Jacomienplaat. Zij werden bij hun vierde poging door de Canadezen van uit LAGE ZWALUWE naar de punt van de JACOMIENPLAAT gesleept met de motorkano, toen ze vlak bij deze punt aankwamen stak er een kleine storm op waarna de kano van de Canadezen omsloeg, deze draaide om zijn as en de kano kwam weer boven met de Canadezen er nog in. Met veel moeite werd de HAVEN VAN LAGE ZWALUWE weer bereikt. Waar ze bij KAPITEIN ANDRE werden getrakteerd op een glas Armyrum dat de kou weer wat verdreef.

Bij de 5e KEER de volgende avond, verliep de reis voorspoedig zonder narigheid, geen schot gehoord. De volgende morgen fietsten ZWARTE JAN en BEN weer gewoon door Sliedrecht in een voor hun andere wereld.

CROSSING VANUIT STRIJEN

Ook vanuit Strijen probeerde men een crossing, met rampzalige gevolgen omdat de crossing niet voldoende geheim was gehouden. Er waren 12 mensen bij betrokken die werden opgepakt  10 Hollanders en 2 Engelse piloten van  de RAF, van de Hollandse mensen werden er 5 doodgeschoten de andere 5 zijn na de oorlog teruggekeerd. Een van de Engelse piloten was afkomstig van de bommenwerper die op 12 september 1944 aangeschoten rondcirkelde boven de Biesbosch en geregeld werd beschoten als zij boven de Biesbosch en Dordrecht vlogen, door het afweer geschut van de Duitsers. Waarbij zelfs de bemanning die uit het vliegtuig sprongen werden beschoten.

ROUTE CROSSLINE UIT PAPENDRECHT  DOOR DE BIESBOSCH IN DE WINTER 1944/1945  EEN TOCHT VAN 20 KM

1. Voorwaarde voor een veilige tocht van 20 km was een  vertrek in de avondschemering zonder mist of manenschijn.

2. Bij opkomende mist en brak de maan onverwachts door, tijdens de crossing keerde men terug naar de plaats van vertrek of werd er 24 uur gewacht in een boerderij van een bevriende boer bij de Huiswaardsdam of in de ark in de griend bij de Donkerepolder  en probeerde men het de volgende avond weer.

3. Vertrek  met het juiste windrichting en tij van eb en vloed  bij een verkeerde inschatting kwam je vast te zitten in die tijd was het verschil tussen eb en vloed wel 2 meter.

4. Er werd gebruik gemaakt van roeiboten/schouwen en kano's, de roeiriemen en peddels werden met wollen lappen omwonden om geen lawaai te maken.

5. De crossing duurde 5 a 6 uur onder koude  en gevaarlijke omstandigheden en soms ook wel 2 dagen duren

6. Op de terugtocht werden er wapens, munitie, inlichtingen,brieven en medicijnen meegenomen

7. Bemanning in de roeiboten waren sterke mannen die gewend waren om te roeien ook onder zware Omstandigheden en thuis waren in de grienden van de Biesbosch en op de rivieren de Merwede en Nieuwe Merwede met zijn gevaarlijke stromingen bij de kribben.

8. Bij een Crossing waren  2 tot 10 boten of kano,s betrokken met bemanning en passagiers van 2 tot 90 personen.

9. Amerikaanse en Engelse piloten, belangrijke verzetsmensen werden begeleid met bewapende  begeleiders tot Lage Zwaluwe

10. Als de crossing misliep en men werd ontdekt door de Duitsers dan werden de passagiers gevangen genomen en de Crossleider doodgeschoten.

CROSSLINE VANUIT PAPENDRECHT

Begon aan het Oosteind 25 te Papendrecht via

1. DE KETEL Stroompje achter het Oosteind naar

2. DE MERWEDE onder de

3. SPOORBRUG BIJ SLIEDRECHT die werd bewaakt door Duitse wachtposten

Direct erna rechtsaf  in 4.DE DORDTSE BIESBOSCH via een klein slootje bij het

5. POLDERTJE KRAAIJESTEIN boten over een dam heen getrokken in via een kleine kreek naar

6. DE RONDUITSLOOT via

7. HET MOLDIEP

8. HET WANTIJ

9. HET ZOETEMELKSGAT naar

10. DE HUISWAARDSDAM gelegen bij 

11. DE NIEUWE MERWEDE (km paal 969) boven de Ottersluis

Wachten tot de ebstroom door zet, rekenig houden met 2 meter verschil tussen eb en vloed

Boten over de dam met een rol en naar het midden van

12.DE NIEUWE MERWEDE (km paal 969) met de ebstroom mee

Een tocht van ca 3 uur naar de splitsing van het Hollandsch Diep en de Amer

Boten voeren achter elkaar met zo,n 15 meter ertussen

Passagiers moesten zwijgen en bij een beschieting en het afvuren van lichtkogels met de hoofden naar beneden in de boot liggen  en de riemen werden dan stil gehouden.

Onderweg op de Nieuwe Merwede werd er verschillende keren veranderd van oever soms de Hollandse kant of anders de Brabantse kant om Duitse mitrailleursposten mis te houden.Het meest gevaarlijke punt om de passeren waren de veerponten bij

13. KOP VAN 'T LAND (km paal 971) Het meest gevaarlijke punt om te passeren van de veerponten met transport van veel Duitse soldaten, daar was een mitrailleurspost van de Duitsers die soms met schijnwerpers de rivier af zochten.

14. DE SPIERINGSLUIS (t/o km paal 972) hierna werden de roeiriemen weer gebruikt en veranderde men van oever op  om de Duitse wachtposten mis te houden

15.DE STREKDAM VLAK LANGS DE RIVIER (km paal 972)

16. DE OUDE ZALMVISSERIJ KONINGIN WILHELMINA (km paal 976) met een hoge rietheuvel waarop een bunker was gebouwd.

17. HET ZUIDPLAATJE

18. DE TONGPLAAT (km paal nr 977)

19. DE DENEPLAAT

20. HET HUIS VAN DE DEEN aan de Brabantse kant met Duitse wachtpost

21.HET KOOIHUIS VAN DE TONGPLAAT(km paal 979) vlak onder het riet varen om de zandplaat mis te houden die in het midden van de rivier lag ,daarna met een grote boog om

22.DE JACOMINAPLAAT (t/o km paal 980) het zuidelijkste punt van de Brabantse Biesbosch naar

de splitsing van

23.HET HOLLANDSCH DIEP en 

24. DE AMER dan nog flink tegen de stroom in roeien naar

25.DE HAVEN VAN LAGE ZWALUWE in bevrijd Brabant 


Route crossline uit Papendrecht door de Biesbosch in de winter 1944/1945 een tocht van 20 km

 

(c) Papendrecht H.W.G. van Blokland mei 2012 / oktober 2014 (afbeeldingen).