DEEL 4:
PAPENDRECHT DORP AAN DE RIVIER ANNO 1105

Door H.W.G. van Blokland-Visser

HET CHARTER UIT 1105

papendr01_charter.jpg (303430 bytes)
(Het officiŽle stuk waarin Papendrecht genoemd wordt, een charter uit 1105, bevindt zich in het Rijksarchief in Utrecht, in het archief van het Kapittel van St. Jan, inventarisnummer 231.)(Charter uit 1105, Hierin wordt voor het eerst melding gemaakt van Papendrecht, bij name van pastoor Hugo van Papendrecht, die als getuige aanwezig is, bij de 13e kerkelijk vergadering bijeen is geroepen door bisschop Burchard van Utrecht.)

TRANSCRIPTIE VAN HET CHARTER UIT 1105 IN HET LATIJN
(900 jaar Papendrecht 1105-2005 Het Utrechts Archief / kapittel St Jan invnr 321)
1. Deviare a tramite justitie Deo contrarium est ; justitiam sequi rectum facere judicium Deo Constat acceptissimum esse.
2. Notum sit ergo Christi fidebius,tam futuris quam presentibus,quod ego Burchardus, Dei gratia Traiectensis episcopus, controversiam,que erat inter
3. homines de Schlidreht et illos de Hougninke, quam rectius potui secundum veritatem et justitiam terminavi et ad finem perduxi.
4. Controversia autem hec erat: Quod illi de Hougninke dicebant ecclesiam suam, Botteskerke vocatam, matrem esse per se liberam et ecclesie de Schlidreht non
5. debere esse subditam; et illi de Schlidreht affirmabant,illam ad suam ecclesiam pertinere, et omnia, que debet matri filia,ecclesiam de Hougninke
6. ecclesie de Schlidreht debere persolvere. Auditi sunt utrique in presentia mea,et illi de Hougninke, prolata in medium carta, quam dederat eis Conradus episcopus,
7. conati sunt per illam causam suam roborare ac defendere. Carta diligentissime perlecta est, sed quia legitima non erat, recto judicio prepositorum et
8. omnium clericorum, qui aderant, repudiata est ; et ita causa et ratio eorum de Schlidreht prevaluit, et vera et firma esse omnibus innotuit. Itaque decretum ac juste
9. judicatum est, quod homines de Hougninke ecclesie de Schlidreht deberent subditi esse,
synodum ibi observare, eccle-siam construere, sepem atrii facere,
10. et alia omnia, que debent filii matri ecclesie. Tamen concessi eis in sua ecclesia, scilicet Botteskerke, missam audire, baptismum et sepulturam habere, sic
11. tamen ut presbyter de Schlidreht, si vult, cantet ibi; si non vult, habeat ibi presbyterum vicarium suum.
Bannum autem episcopalem apposui, et omnia, que feceram in hac causa,
12. rata et firma esse, multis presentibus clericis et laicis, episcopali banno precepi.
Et ut in hac re nostri decreti auctoritas stabilis semper et inconvulsa permaneat,
13. cartulam hanc inde conscribi et sigilli nostri impressione roborari atque insigniri jussimus.
Testes affuerunt idonei, tam clerici quam laici: Clerici : Rodulfus Maioris
14. ecclesie prepositus, Herimannus sancti Bonifacii prepositus, Godebaldus sancti Johannis prepositus, Engelbertus prepositus de Eleste, Adalbertus capellanus episcopi. (Kapittels)De sancto Bonifacio:
15. Razo,Dodo,Euerwacrus,Theodericus, Adalhardus. De sancto Petro : Sigbandus, Lantfridus.
De sancto Johanne: Fredricus. De sancta Maria: Rodulfus,Wezelo.
16. Presbyteri parochiani: Hugo de Papendreht, Sigfridus de Duplamunde, Franco de Herradeskerke, Engelfridus de Almisuthe,
17. Gisebertus de Wolgersdike, Euerwocrus de Fornhe,Rauengerus de Herdingfelde,
Adelhelmus de Riede. Serviente episcopi: .
18. Otto castellanus , Galo scultetus, Ansfridus scultetus de Muthen, Wolfgerus scultetus de Amestello. De Traiecto: Ansfridus,
19. Giselbertus, Abbo, Lieferus, Gelpradus, Lantfridus, Arnulfus. Liberi homines: Altgerus, Wolbodo, Aldrauen,
20. Euerwalo, Heinricus, Sileph, Sibrandus, Fredebertus, Ico, Adeloldus, Euerboldus, Herebrandus, Isbodus.
21. Actum est hoc anno dominice incarnationis millesimo CV, indictione XIII, regnante Heinrico IIII imperatore.

 papendr01_charter_b.jpg (635678 bytes) (Charter met uitsnede - Botteskerk, Burchardus, Hougnink (Houweningen), Schlidreht (Sliedrecht), Hugo van Papendrecht, Sugfridus van Duplamunde, Franco van Herradeskerke, Engelfridus van Almisuthe, Gisebertus van Wolfersdike, Rauengerus van Herdingsfelde, Adhelmus van Riede, Euerwocrus van Fornhe)

DE VERTALING VAN HET CHARTER UIT 1105 IN HET NEDERLANDS
(900 jaar Papendrecht 1105-2005/ Het Utrechts Archief /kapittel v St. Jan invnr 321)
1. Van afwijken van de weg der gerechtigheid is God afkerig; van gerechtigheid najagen, een rechtvaardig oordeel vellen, staat vast dat het God zeer welgevallig is.
2. Het zij dan bekend bij zowel de toekomstige als huidige gelovigen van Christus, dat ik, BURCHARD (1099-1114), bij de gratie Gods Bisschop van Utrecht,
3. het geschil, dat bestond tussen de mensen van SLIEDRECHT(SCHLIDREHT) en die van HOUWENINGEN(HOUGNINKE), zo rechtvaardig mogelijk naar waarheid en gerechtigheid heb beslecht en tot een einde gebracht.
4. Het geschil was dit: Dat die van HOUWENINGEN zeiden dat hun kerk, BOTTESKERK genaamd als moederkerk, op zich vrij is en niet ondergeschikt behoort te zijn aan de kerk van SLIEDRECHT.
5. Die van SLIEDRECHT verklaarden dat die BOTTESKERK bij hun kerk behoorde en dat de kerk van HOUWENINGEN behoort te voldoen aan alles wat een dochter aan haar moeder verschuldigd is.
6. Gehoord zijn beide partijen in mijn tegenwoordigheid, die van HOUWENINGEN hebben door publiekelijk een charter te tonen, dat BISSCHOP COENRAAD (van SCHWABEN 1076-1099) hun had gegeven, getracht met behulp daarvan, hun zaak sterk te maken en te verdedigen.
7. Dat charter is nauwgezet doorgelezen maar is omdat het niet wettig is, door het rechtvaardig oordeel van de leiders en alle geestelijken, die aanwezig waren verworpen.
8. En zo heeft de zaak en de bewijsvoering van die van SLIEDRECHT het gewonnen en is het allen duidelijk geworden dat die waar en sterk was.
9. Zo is besloten en terecht geoordeeld dat de mensen van HOUWENINGEN aan de kerk van SLIEDRECHT ondergeschikt behoorden te zijn.
10. De kerkvergadering daar hoog te achten, de omheining der voorhof tot stand te brengen en al het andere dat zonen verschuldigd zijn aan de moederkerk te doen.
11. Toch heb ik hun toegestaan in hun eigen kerk, BOTTESKERK, de mis te horen, doop en begrafenis te houden, zo echter dat de priester van SLIEDRECHT als hij dat wil voorzanger is (zingt), als hij niet wilt, dat hij daar een priester als zijn plaatsvervanger heeft.
12. De bisschoppelijke zegel heb ik toegevoegd zodat alles wat ik in deze zaak had gedaan geldig en van kracht is, heb ik in tegenwoordigheid van veel geestelijken en leken met de bisschoppelijke zegel bevolen.
13. Opdat in deze zaak het gezag van onze beslissing vast en ongeschokt blijft, hebben wij dit kleine charter daarom schriftelijk laten vastleggen en door het stempel van ons zegel laten bekrachtigen en ondertekenen .
14. Er waren betrouwbare getuigen aanwezig, zowel geestelijken als leken.
15. GEESTELIJKEN
RODOLFUS proost (hooft van het kapittel) van de DOM KERK
HERIMANNUS proost van SINT BONIFATIUS
GODEBALDUS proost (kapittel) van SINT JAN
ENGELBERTUS proost van Eleste
ADELBERTUS , kapelaan van de bisschop

16.
Kapittels
Van (kapittel) SINT BONIFATIUS: (de kanunniken) RAZO / DODO / EUERWACRUS / THEODERICUS / ADALHARDUS
Van (kapittel) SINT PIETER: (de kanunniken) SIGBANDUS /LANTFRIDUS
Van (kapittel) SINT JAN: (de kanunnik) FREDERICUS
Van (kapittel) SINT MARIE : (de kanunniken) RODOLFUS /WEZELO
17. PAROCHIE PRIESTERS:
HUGO VAN PAPENDREHT (Papendrecht dorp aan de Merwede in de Alblasserwaard)
SIGFRIDUS VAN DUPLAMUNDE (Dubbelmonde dorp aan de Dubbel ter hoogte van Strijen in de Grote waard verdwenen na overstroming in 1421)
FRANCO VAN HERRADESKERKE( dorp aan de Oude Maas ter hoogte van Dussen in de Grote Waard verdwenen na overstroming 1421)
ENGELFRIDUS VAN ALMISUTHE (Almsvoet dorp met een tol aan de Oude Maas in de Grote Waard verdwenen na overstroming 1421)
GISEBERTUS VAN WOLFERSDIKE (Wolfersdijk dorp wat bij Gorkum heeft gelegen en is verdwenen in 1230)
EUERWOCRUS VAN FORNHE (Voorne dorp op het eiland Voorne)
RAUENGERUS VAN HERDINGFELDE (Hardinxveld dorp aan de Merwede in de Alblasserwaard)
ADELHELMUS VAN RIEDE (dorp aan de Merwede ten westen van Werkendam in de Grote Waard verdwenen na overstroming 1421)
18. LEDEN VAN DE HOFHOUDING VAN DE BISSCHOP:
OTTO /drost (belast met de rechtsorde in het hof van de bisschop)
GALO /schout (beheerder over het hof van de bisschop)
ANSFRIDUS schout van MUTHEN ( Muiden grenskasteel van de bisschop van Utrecht later is door graaf Floris de vijfde er een ander kasteel gebouwd).
WOLGERUS schout van AMESTELLO ( Ouder Amstel /Ouderkerk a/d Amstel grenskasteel van de bisschop van Utrecht aan de Amstel (Amestella)het kasteel werd verwoest in 1204)
19. UIT UTRECHT:
ANSFRIDUS/GISELBERTUS/ABBO /LIEFERUS /GELPRADUS / LANTFRIDUS /ARNULFUS
20. VRIJE MENSEN:
ALTGERUS / WOLBODO/ ALDRAUEN/ EUERWALO /HEINRICUS/SILEPH /SIBRANDUS /FREDEBERTUS /ICO /ADELOLDUS /EUERBOLDUS /HEREBRANDUS /ISOBODUS
21. Gedaan is dit in het jaar 1105 van de vleeswording van de Heer op de 13e bijeenroeping van een kerkvergadering (in augustus), tijdens de regering van keizer Hendrik de 4e (Rooms Duits keizer) 1056-1105

Links onderaan: privilege van Sliedrecht
Het zegel is van bisschop Burchardis

Het flapje van perkament naast het zegel bevat:
1. muzieknoten met een lied, uit het offertorium van de Maria ten hemel opneming ( 15 augustus)
2. een regel als proef geschreven

papendr01_papendrecht1105.jpg (63484 bytes)(afb. 10 - Hugo van Papendrecht) papendr02_probatio.jpg (46204 bytes) (afb. 2 - Probatio penne sive incausti)

1. BEATA ES VIRGO MARIA QUE DOMINUM PORTASTI CREATOREM,
GENUISTI QUI TE FECIT ET IN EVUM PERMANENS VIRGO
Gelukzalig zijd gij maagd Maria
Gij die gebaard heeft Uw Heer de Schepper
Die U geschapen heeft en tot in eeuwigheid maagd blijft

2. PROBATIO PENNE SIVE INCAUSTI
(Keuring van pen of inkt ) De klerk zal zijn ganzenveer hebben bij geslepen en op een stukje perkament hebben geprobeerd of de pen scherp genoeg was om verder te schrijven en om de inkt te keuren.

(C) Papendrecht 2008 / februari 2009 H.W.G. van Blokland-Visser.