PAPENDRECHT EN ZIJN OUDE SCHEEPSWERVEN EN SCHEEPSBOUWERS
(door H.W.G. van Blokland-Visser)

DEEL 9
60 JAAR SCHEEPSWERF FAMILIE VAN DEN ADEL WESTEIND TE PAPENDRECHT 1864-1925

DEEL 9
60 JAAR SCHEEPSWERF FAMILIE VAN DEN ADEL WESTEIND TE PAPENDRECHT 1864-1925

 

LOKATIE: Buitendijks t/o Westeind nr 204 (het huis door Arie v/d Adel gebouwd in 1909)

scheepswerf09_01_kadaster1832.jpg (206060 bytes) scheepswerf09_02_vandenadel.jpg (23401 bytes) scheepswerf09_03_westeind.jpg (27021 bytes)
(afb. 1 - Kadasterkaart uit 1832 van het Oude Veer en het Westeind te Papendrecht. Lokatie van de scheepswerf van de familie VAN DEN ADEL, linksboven op de kaart.) (afb. 2 - De Scheepswerf van den Adel in het Westeind te Papendrecht gelegen aan de Gantel. 3 schepen liggen op de werf in aanbouw, in de Gantel ligt een nieuw afgebouwde 1 mast rivierclipper.) (afb. 3 - Het Westeind ter hoogte van de scheepswerf van den Adel te Papendrecht. Rechts op de foto het woonhuis Westeind nr. 204 in 1909 gebouwd door Arie van den Adel, scheepsbouwmeester te Papendrecht.)

Dit is een overzicht van gegevens die ik in de loop der jaren bij elkaar heb verzameld uit diverse archieven, burgerlijkestanden, uit dagbladen uit de 19e en begin 20e eeuw en via internet.
(zonder intensief onderzoek in o.a. notariele archieven.)
Met waardevolle aanvullingen van Erica uit Dordrecht en A.M.Visser uit Enschede.
Het is een opzet om voor een ieder die belangstelling heeft voor de scheepsbouw van Papendrecht dit zelf kan aanvullen.

Historica/schrijfster H.W.G. van Blokland-Visser Papendrecht, maart 2011.
Email: k.blokland87@upcmail.nl

 

EIGENAREN VAN DE SCHEEPSWERF
1. PLEUN VAN DEN ADEL TEUNISZ (1864-1885)
2. WEDUWE PLEUN VAN DEN ADEL, JOHANNA MARIA VETH (1885-1895)
3. GEBR. VAN DE ADEL (1895-1901)
4. ARIE VAN DEN ADEL PLEUNZ (1901-1925)

SCHEEPSWERF VAN PLEUN VAN DEN ADEL TEUNISZ TE PAPENDRECHT 1864-1885
(1e scheepsbouwer in de familie) van 1864 tot 1885 is hij eigenaar van een scheepswerf in het Westeind te Papendrecht (gelegen schuin t/o huis Westeind nr 204).
(Het is mij niet bekend of hij de werf heeft overgenomen of nieuw heeft opgericht)
Geb: 1826 te Papendrecht, overl: 1885 te Papendrecht (59 jaar), z.v. Teunis van den Adel en Heiltje van der Esch Pleund.
Hij trouwt in 1856 te Papendrecht met JOHANNA ELIZABETH VETH.
Geb:1823 te Papendrecht, overl: 1895 te Papendrecht, d.v. Arie Veth (bouman aan de Noordhoek) en Maaike van Leen.
Kinderen te Papendrecht:
1859 ARIE (scheepsbouwer te Papendrecht) tr. in 1885 Papendrecht met Maaike Veth.
1862 TEUNIS (Scheepsbouwer te Papendrecht, overl: 1901) tr. in 1900 Papendrecht met Teuntje Verheul

In 1853 is hij scheepmakersknecht en werkt op een van de scheepswerven in Papendrecht.
In 1864 wordt de eerste melding gemaakt van de scheepwerf van Pleun van den Adel Teunisz Westeind B 115. Na zijn overlijden in 1885 neemt zijn weduwe Johanna Elizabeth Veth als scheepsbouwmeesteresse de leiding over op de Scheepswerf.

SCHEEPSWERF VAN WEDUWE PLEUN V/D ADEL, JOHANNA MARIE VETH TE PAPENDRECHT 1885-1897
(Scheepsbouwmeesteresse) van 1885 tot 1897 is zij eigenares van de scheepswerf in het Westeind te Papendrecht samen met haar zoons Arie en Teunis.
Geb: 1823 te Papendrecht, overl: 1897 te Papendrecht, d.v. Arie Veth en Maaike van Leen.
Na het overlijden van Pleun v/d Adel in 1885 neemt zijn vrouw Johanna Elisabeth Veth als scheepsbouwmeesteresse de werf over samen met haar zoons Arie en Teunis.
In 1890 heeft de werf 31 man in dienst, bij de arbeids inspectie op werknemers van 12 tot16 jaar, zijn daarvan 11 tussen de 12 en 16 jaar.
Op de lijst van belastingbetalers te Papendrecht uit 1890 woont Johanna Elisabeth Veth op Westeind B 113 als de weduwe Pleun van den Adel scheepsbouwmeesteresse zij betaalde f 30,- aan inkomsten belasting.

SCHEEPSWERF VAN DE GEBR TEUNIS EN ARIE V/D ADEL PLEUNZ TE PAPENDRECHT 1897-1901
(Scheepsbouwers) van 1897 tot 1901 zijn zij eigenaren van de scheepswerf in het Westeind te Papendrecht.
De twee broers Teunis en Arie zetten na het overlijden van hun moeder in 1897 de scheepswerf voort onde de naam Gebr v/d Adel.

TEUNIS V/D ADEL PLEUNZ
(scheepsbouwer) van 1897 tot 1901 is hij mede eigenaar van de scheepswerf in het Westeind te Papendrecht samen met zijn broer Arie
Geb: 1862 te Papendrecht /overl: 1901 te Papendrecht, z.v. Pleun v/d Adel Teunis z en Johanna Elizabeth Veth.
Hij trouwt in 1900 te Papendrecht met TEUNTJE VERHEUL.
Na zijn overlijden gaat zijn broer Arie v/d Adel alleen verder met de scheepswerf.

SCHEEPSWERF VAN ARIE V/D ADEL PLEUNZ TE PAPENDRECHT 1897-1923
(Scheepsbouwer ) van 1897 tot 1923 is hij eigenaar van de scheepswerf in het Westeind te Papendrecht tot 1901 samen met zijn broer Teunis. Geb: 1859 te Papendrecht, overl: 7-12-1923 te Papendrecht, z.v. Pleun v/d Adel Tz en Johanne Elizabeth Veth
Hij trouwt in 1885 te Papendrecht met MAAIKE VETH. Geb: 1856 te Papendrecht, overl: 1897 te Papendrecht, d.v. Arie Veth en Neeltje van Wijngaarden.
Kinderen te Papendrecht:
1888 JOHANNA ELISABETH
1889 ARIE
1891 NEELTJE
1893 PLEUN
1895 WOUTER

ARIE VAN DEN ADEL woont met zijn gezin naast zijn broer Teunis in het Westeind E 55. Zijn vrouw Maaike Veth overlijdt in 1897 nog maar 32 jaar oud en hij blijft achter met 5 kleine kinderen.
Het huishouden werd daarna gedaan door de huishoudsters Wilhelmina v Dijk en Antonia Bakker.
Na het overlijden van zijn broer Teunis in 1901 zet hij de scheepswerf alleen voort.
In 1909 laat Arie v/d Adel een nieuw huis bouwen voor zijn gezin, gelegen schuin tegenover de scheepswerf ( Westeind 204).
In 1917 staat Arie v/d Adel Pleunz op de lijst van Inkomsten belastingen en woont hij Westeind E 54 te Papendrecht en heeft hij een inkomen van ca f 4.500,- per jaar.
In 1925 werd de werf stil gelegd door gebrek aan opvolging.
De scheepswerf werd daarna verkocht door de familie v/d Adel aan Arie Kamermans die er zijn kolenhandel vestigde.

SCHEPEN GEBOUWD OP DE WERF VAN DEN ADEL TE PAPENDRECHT
Op de scheepwerf van den Adel werden mooie snelle 1 mast of 2 mast rivierclippers gebouwd van 100 ton /200 ton
De eerste schepen werden gebouwd van hout en rond 1900 ging men geleidelijk over op de bouw van schepen van ijzer
Soms lagen er wel 3 schepen in aanbouw op de werf en in de Gantel lagen de nieuwe schepen die nog getuigd moesten worden.


(afb. 4 - De IJsselaak OP HOOP VAN ZEGEN, van schipper/eigenaar Joris Verdoren te Papendrecht en gebouwd in 1902 op de scheepswerf van den Adel te Papendrecht.)

ENKELE SCHEPEN GEBOUWD OP DE SCHEEPSWERF VAN PLEUN V/D ADEL VOOR 1885 EN DE WEDUWE PLEUN V/D ADEL, JOHANNA ELISABETH VETH, TE PAPENDRECHT VANAF 1885-1897
1883 "DE GOEDE VERWACHTING" Tjalkschip, 88 ton, gebouwd voor D.C. Hovestadt te Werkendam
1884 "VERWISSELING" Tjalkschip
1885 "ELISABETH" Motor boeierschuit
1887 "ELMA" Motortjalkschip
1887 "JOHANNA" Tjalkschip 18.70 m lang, 4.18m breed voor R.Sluis Winsum
1888 "ADRIANA OTJE" Motorvrachtschip
1890 "DANKBAARHEID" zeiltjalk
1891 "DE ZWERVER" Rivierclipper met zijschroef
1893 "3 GEBROEDERS" Motortjalkschip
1893 "DE VIER GEZUSTERS" Boeieraak
1895 "RISICO" ( vaart nu in recreatievaart)
1896 "ZUID HOLLAND" 1 mast Rivierclipper, gebouwd voor schipper, eigenaar Aldert Pietersen. mast 22 m, 16.5 meter giek, 156 m2 grootzeil (vaart nu in recreatievaart)
1896 "NOOIT GEDACHT" Paviljoen tjalk (vaart nu in recreatievaart)
1896 "IDEAAL" 2 mast Rivierclipper (225 ton), gebouwd voor schipper, eigenaar Willem Mattheus Oudakker
1897 "DE VIER GEBROEDERS" schip van ijzer, gebouwd voor F. van Genderen Clinge, 29 meter lang (vaart nu in recreatievaart)
1897 "DIWA" Rivierclipper
1897 "FRIESLAND" Rivierclipper (vaart nu in recreatievaart)
1897 "WERKENDAM", later "NAJADE" Rivierclipper, 1e eigenaar NN (1897-ca 1957), 2e eigenaar was Jan Christiaanse, huidige eigenaren J. Frieling en H. Vlasbloem (www.zandbankzeilcharters.com), vaart nu in recreatievaart (bron: e-mail januari 2015);
1898 "ANNIGJE" Rivierclipper
1898 "AVONTUUR" Motorvrachtschip
1898 "CORNELIA" Motorschip
1898 "ELISABETH" Motorvrachtschip
1898 "VERANDERING" Rivierclipper
1899 "DOOR VERTROUWEN" Rivierclipper (vaart nu in recreatievaart)

reactie augustus 2013:
"Zijn geboorteplaats was Burgh(sluis), in Zeeland. Zijn ouders waren Hector Vermeulen Helena Beukelaar.
Zowel de vader, grootvader als de overgrootvader van Jacob waren schippers. De Vermeulens komen oorspronkelijk van het eiland Tholen.
Ondere andere in Middelburg en Dordrecht woonden generaties lang schippers uit andere takken van de familie.
Jacob woonde van december 1898 tot januari 1908 in Papendrecht, met zijn vrouw en aanvankelijk ook met hun zoon Hector.
In 1908 verhuisde het echtpaar naar Bergen op Zoom.
Blijkens een "schipperspatent rijnvaart" uit 1879 had Jacob toelating tot het voeren van een zeilschip op de Rijn van Ruhrort tot in zee Vanaf 1899 was er een toevoeging aan de schippersakte, met toelating tot het besturen van een schip op de Rijn van Coblenz tot in zee. In oktober 1897 laat Jacob op de werf van de gebroeders van den Adel te Papendrecht een ijzeren aak met de naam Advendo bouwen, met een laadvermogen van 2708 centenaars en 17 kilo (=135,408 ton). Hij sluit bij de gebroeders van Adel een “scheepsverband” (hypotheek) van f 4500 af voor het restant van de bouwsom.De hypotheekakte wordt op 2 juli 1904 doorgehaald.
Blijkens een akte leent Jacob op 7-1-1900 van de NV Spiritusfabriek te Bergen op Zoom f 2300 voor de aanschaf van een schip, de “Geertruida”. Er geldt een rentepercentage van 5% en bovendien 10% van de bruto-vrachtpenningen. De Geertruida was volgens een andere aantekening een houten tjalkschip, groot 2040 centiaren.
In ieder geval vanaf 1909 bezat Jacob (nog) een schip, de Advendo II.

Over de zoon van Jacob, Hector (Jacobz) Vermeulen, vermeldt u: "Geb: 1875 te Buyshuis/Zeeland"
Volgens zijn geboorteakte is hij geboren te Papendrecht; zijn ouders (Jacob Vermeulen en Pieternella van Westen) woonden toen te Zierikzee. Hector woonde van december 1898 tot oktober 1918 in Papendrecht en vertrok toen ook naar Bergen op Zoom. In 1904 trouwde hij te Middelburg met Tannetje Maatje Vermeulen.
Hector en zijn vader Jacob vervoerden lang (onder andere) spiritus vanaf Bergen op Zoom. Dat zal de reden geweest zijn dat ze daarheen verhuisden.
Hector bezat in ieder geval vanaf juni 1904 tot 1917 of later de Advendo III, een staalijzeren petroleum motorboot groot 150 ton of ongeveer 80 last, gebouwd te Sliedrecht, gebrand met 4600 Rott: 1904.
Er is een hypotheekakte met die gegevens."

(de Advendo III)
 

ENKELE SCHEPEN GEBOUWD OP DE SCHEEPSWERF VAN GEBR V/D ADEL,
NA 1901 ARIE V/D ADEL PLEUNZ TE PAPENDRECHT 1897-1925

1900 "DE EENHOORN" 2 mast Rivierclipper, 31.60 m lang , 6.50 m breed, 1.50m hol' 385 m2 zeil (vaart nu in recreatievaart)
1900 "EBEN HAEZER" Rivierclipper met zijschroef
1900 "DE GOEDE VERWACHTING" Motortjalk
1901 "APOLONIA" Rivierclipper met zijschroef 23.32 m lang, 5.55m breed
1901 "DE DRIE GEBROEDERS" Motortjalkschip
1902 "OP HOOP VAN ZEGEN" IJsselaak, gebouwd voor schipper, eigenaar Joris Verdoren
1902 "AVONTUUR" 60 pk motorklipper
1902 "DE VOLHARDING" Rivierclipper (vaart nu in recreatievaart)
1903 "CORNELIA MARIA" Motorclipper
1903 "DE HOOP" Paviljoenschip
1903 "ANJA" Rivierclipper (vaart nu in recreatievaart)
1904 "VRIENDSCHAP VAN SELZAETE" (134 ton), 24.90 m lang, 5.30 m breed
1904 "MERWEDE" (141 ton), gebouwd voor schipper, eigenaar Pieter Cornet (in 1928 voorzien van een motor )
1907 "DE BESTEMMING" 2 mast Rivierclipper, 30 m lang, 6.1 m breed (nu eigendom K.Botman Leeuwarden)
1907 "ELISABETH" Rivierclipper met zijschroef
1910 "QUO VADIS" 2 mast Rivierclipper, 50 m lang, (vaart nu in recreatievaart)
1913 "ADRIANA" Zeiltjalk
1913 "LIBRA" (vaart nu in recreatievaart)
1920 "ONRUST" Directievaartuig, 8 m lang, 2.3 m breed, 0.8 hol, nu eigendom C.W. de Jager te Uithuizen.
1925 "HOOP EN VERTROUWEN" Motorvrachtschip

 

(c) Papendrecht H.W.G. van Blokland mei en september 2011.