SUIKERRAFFINADERIJ DE OSSEKOP (Wijnstraat)

(Gegevens van de suikerraffinaderij ,,De Ossekop,, / archief 116/520 / familiepapieren van Frederik Muhlhof/Meulhof en
Frederik Wilkens / o.a. nalatenschaps papieren 1715 en 1723 / Stadsarchief te Dordrecht
)

(Het archief van de ,,SUIKERRAFFINADEURS FAMILIE BACKER TE DORDRECHT,, is ondergebracht in het gemeente archief te Vlaardingen in beheer van H.J. Luth archivaris te Vlaardingen Het bevat veel informatie over de 4 suikerraffinaderijen die zij in bezit hadden vanaf 1743; zie BACKER -inventarislijst-archief)

 

SUIKERRAFFINADERIJ ,,DE OSSEKOP,, (eerder Ossehoofd of West Indisch Huis) WIJNSTRAAT/KUIPERSHAVEN ANNO 1686
De suikerraffinaderij ,,De Ossekop,, is de oudst vermelde suikerraffinaderij na 1680 in Dordrecht en werd vernoemd naar een van de huizen waarin de suikerraffinaderij werd gevestigd de panden het ,,West Indisch huis,, en ,,De Ossekop,, van 1686 tot 1732 aan de Wijnstraat.
Daarna werd de suikerraffinaderij verplaats naar de Kuipershaven in de pakhuizen van de W.I.C.
Het was de uit Amsterdam afkomstige ALBERT WIGMAN die samen met de uit Keulen afkomstige HERMAN VINGERHOED koopman te Dordrecht een compagnonschap was aangegaan in 1686 tot het oprichten van een suikerraffinaderij.
Op 21 mei 1686 kregen zij voor 12 jaar een licentie van het stadsbestuur van Dordrecht tot het stichten van een suikerraffinaderij.
Deze werd gevestigd in het aan de stad Dordrecht behorende West Indisch Huis in de Wijnstraat.
Al op 8 maart 1688 overleed Albert Wigman en de Lutherse mr. suikerbakker FREDERIK MUHLHOFF (MEULHOF) CASPERSZ (1640/1715) uit Rotterdam die in dienst was bij de suikerraffinaderij van Wigman en Vingerhoed vroeg in 1691 aan het stadsbestuur of hij de licentie van Albert Wigman kon overnemen. Er werd een nieuwe compagnonschap opgericht tussen HERMAN VINGERHOED /FREDERIK MUHLHOFF en de medisch Dr. JOHAN VAN EYSDEN uit Dordrecht.
In 1698 kopen zij van het stadsbestuur van Dordrecht het West Indisch Huis aan de Wijnstraat voor f 10.000,-
Tot 1731 bleef de suikerraffinaderij gevestigd aan de Wijnstraat en staat het gemeld in het Kohier van de 10e penning te Dordrecht uit 1731.
Daarna werd de suikerraffinaderij verplaatst door FREDERIK WILKENS LAURENSZ (kleinzoon van Frederik Muhlhoff) naar de achterkant van het terrein gelegen Kuipershaven in de pakhuizen van de W.I.C.
In 1790 werd de suikerraffinaderij verkocht door JOHANNES THEODORUS WILKENS JR (kleinzoon van Frederik Wilkens) voor f 40.000,-(ORA archief 9/840/fol 100v/SAD) aan de suikerraffinadeur JOHANNES BACKER HILMARZ en zou tot 1887 in bezit blijven van de familie Backer
Eigenaren waren:
1686/1691
* ALBERT WIGMAN (ca 1640 te ?/overl: 1688 Dordrecht /begr in de Nieuwkerk)/Hij tr in ca 1671 te Amsterdam met Anna Stemmers
* HERMAN VINGEHOED (ca 1630 Keulen/1715 Dordrecht) z.v. Johannes Vingerhoed/Hij tr in 1651 te Dordrecht met Lijsbeth Corstiaans Hellegers(In 1663 krijgt hij het burgerschap van Dordrecht/in 1686 is hij lid v/d Oud Raad te Dordrecht).

1691/1715
* HERMAN VINGERHOED(1630/1715)
* FREDERIK MUHLHOFF (ca 1640 Ham/Dtsl/Luth/1715 Dordrecht) z.v. Casper Muhlhoff /Hij woont in de Wolfshoek te Rotterdam en tr in 1666 te Rotterdam met Susanna Aerts Hamilton uit Rotterdam /zij woont in de Wolfshoek te Rotterdam, Dochter Maria Muhlhoff (1673) tr 1690 R.dam Laurens Wilkens Joostz
* DR. JOHAN VAN EYSDEN (ca 1655/1707 Dordrecht) z.v. Gerard v Eysden /Hij tr 1e 1684 te Dordrecht met Jacoba Helena v Blijenburg. Hij tr 2e in 1697 te Dordrecht met Catharina Vingerhoed (weduwe van Joan van Gelee) (geb:ca 1655 Dordrecht) d.v. Herman Vingerhoed en Lijsbeth Hellegers.

1715/1719

* PIETER VAN MALSEN (1685/1719 Dordrecht) z.v. Cornelis v Malsen en Margaretha v Heyst /Hij was ongehuwd
* FREDERIK WILKENS (1692 Rotterdam/ 12-10-1745 Dordrecht/Luth) z.v. Laurens Wilkens Joostz en Maria Frederiks Muhlhoff
Hij tr 1e Luthers in 1715 te Dordrecht met Hendrica Rommelson (ca 1695 Nijmegen/1716 Dordrecht) zij woont bij de Beurs te Dordrecht
Hij tr 2e Luthers in 1718 te Amsterdam met Catharina Schalbruch (1691 /1726 Dordrecht) d.v. Prof.Johannes Theodorus Schalbruch en Catharina Corter
Hij tr 3e Luthers in 1728 te Dordrecht met Anna Margareth Goll (1701 Frankfurt/ 4-3-1745 Dordrecht) d.v. Johan Goll

1719/1724
* FREDERIK WILKENS (1692/1745)
* MARGARETHA VAN HEYST /WED GILLIS VAN OOTH (overl 21-3-1724 Dordrecht) tr 1e in ca 1684 te Dordrecht met Cornelis v Malsen
Zij tr 2e in ca1695 te Dordrecht met Gillis v Ooth (overl: 1714)

1724/1745
FREDERIK WILKENS (1692/1745)

1745/1771
* DE ERVEN FREDERIK WILKENS
* JOHANNES THEODORUS WILKENS I (1721/ 23-10-1790 Dordrecht) z.v. Frederik Wilkens en Catharina Schalbruch
Hij tr in 1749 te Dordrecht met Agatha Viryly (1727 Amsterdam/1785 Dordrecht) d.v. Jacob Viruly en Catharina Simons
* AGATHA WILKENS (1728 Dordrecht) d.v. Frederik Wilkens en Anna Margareth Goll Zij tr in 1749 te Dordrecht met Isaac Viruly (1720 Amsterdam) z.v. Jacob Viruly en Catharina Simons
* JACOB WILKENS (1740 Dordrecht) z.v. Frederik Wilkens en Anna Margareth Goll / woont te Amsterdam
* JOHAN GOLL Koopman te Amsterdam /broer van Anna Margareth Wilkens- Goll

1771/1790
* FIRMA WILKENS EN VEEGER
* JOHANNES THEODORUS WILKENS I (1721/1790)
*
CHRISTOFFEL FREDERIK VEEGER Suikerraffinadeur uit Amsterdam /getrouwd met Petronella Veeger
*
JOHANNES THEODORUS WILKENS II Heer van Brakel( 1755 Dordrecht/1816 Rotterdam) z.v. Johannes Theodorus Wilkens I en Agatha Viruly
Hij tr 1e in 1780 te Dordrecht met Johanna Agatha v Wageningen (1758/1781 Dordrecht) d.v. Jan v Wageningen enAgatha Maria Wilhelmus
Hij is lid van de Firma Wilkens en J.C. Jouhanneau Laregnere te Rotterdam
* JOHANNES THEODORUS WILKENS III (1781 Dordrecht/1864 Rotterdam) z.v. Johannes Theodorus Wilkens II en Johanna Agatha v Wageningen
Hij tr 1e 1807 te Amsterdam met Cunera Cornelia Hubert. Hij tr 2e in 1829 te Dordrecht met Henriette Boonen (1801 Dordrecht ) d.v. Henri Boonen en Arnoldina Mauritz. Hij is raadslid te Rotterdam van 1838/1851. Hij is suikerraffinadeur te Rotterdam en lid van de firma,s Van Baggen Parker en co / Hubert en Co / Cremer en Wilkens en Co. In december 1790 wordt de suikerraffinaderij ,,De Ossekop,, aan de Kuipershaven en het West Indisch Huis aan de Wijnstraat verkocht voor f 40.000,- aan Johannes Backer Hilmarz suikerraffinadeur te Dordrecht (ORA archief 9/840/fol 100v /SAD)
De familie Wilkens vertrekt naar Rotterdam en koop daar rond 1800 een suikerraffinaderij aan de Hooghstraat. In 1820 wordt deze suikerraffinaderij verkocht aan Hendrik van Oordt suikerraffinadeur te Rotterdam

1790/1887
* JOHANNES BACKER ( 1734/31-5-1799 Dordrecht) z.v. Hilmar Backer en Maria Elselina Bomers. Hij tr Luthers in 1759 te Amsterdam met Christina Regina Veeger ( 1735 Amsterdam/1783 Dordrecht) d.v. Christoffel Frederik Veeger ( suikerraffinadeur te Dordrecht en mede firmant van de firma Wilkens en Veeger van de suikkerraffinaderij ,,De Ossekop,,) en Petronella Veeger
*
HILMAR JOHANNES BACKER I (1764/1828 Dordrecht) z.v. Johannes Backer Hilmarz en en Christina Regina Veeger. Hij tr Luthers in 1788 te Dordrecht met Maria Dam ( 1767/1846 Dordrecht) d.v. Jan Melchior Dam (reder/koopman en suikerraffinadeur ,,Den Toelast,, te Dordrecht ) en Maria Catharina Dorges
* HILMAR JOHANNES BACKER II (1804/1845 Dordrecht z.v. Hilmar Johannes Backer en Maria Dam. Hij tr Luthers in 1834 te Dordrecht met Johanna Adolphina v Oldenburg (1805 Willemstad) d.v. Johannes v Oldenburg (wijnhandelaar te Dordrecht) en Johanna Maria Vygh. Naast suikerraffinadeur was hij ook een bekende steendrukker en legde hij zich toe op de Lithografie. In 1887 verkoopt de familie Backer de suikerraffinaderij aan de Kuipershaven en het West indisch Huis aan de Wijnstraat werd verkocht aan Johannes Conrad v Hasselt (Rijksbetaalmeester te Dordrecht)
*
HILMAR JOHANNES BACKER III (achterklienzoon van Hilmar Johannes Backer I) Hoogleraar Organische Scheikunde (1916-1952 aan de universiteit te Groningen (1882 Dordrecht/1959 Glimmen/Groningen) z.v. Johannes Petrus Backer /Jan Damz en Elise Philippina Mengel van Koetsveld van Aaken

Het familie archief van de familie Backer is ondergebracht in het Stadsarchief van Vlaardingen en in beheer van archivaris H.J. Luth

 

suiker11_ossekop_01.jpg (101762 bytes) suiker11_ossekop_02.jpg (109199 bytes)
afbeelding 1
Scheiding v.d. boedel en nagelaten goederen van Frederik Muhlhoff en zijn vrouw Susanna Hamilton (archief 116/520 Meulhof/Muhlhoff SAD) Op 11 maart 1723 gepasseerd bij Notaris Bartholomeus van Gelsdorp te Dordrecht.
Nalatenschap van Frederik Muhlhoff in zijn leven raffinadeur binnen deze stad (Dordrecht) en zijn huisvrouw Susanna Hamilton. De Erven zijn: Hendrick Kercker coopman te Rotterdam en in huwelijk hebbende juffrouw Maria Muhlhoff (eerder weduwe van Laurens Wilkens), dochter van Frederik Muhlhoff + Frederik Wilkens coopman en raffinadeur binnen dese stad zoon van Laurens Wilkens en Maria Muhlhoff + Hendrik Sprongh in huwelijk hebbende Susanna Wilkens samen kinderen en kleinkinderen van Frederik Muhlhoff.
afbeelding 2
Testament van Frederik Muhlhoff in leven raffinadeur te Dordrecht.
Op 11 maart 1723 gepasseerd bij Notaris Bartholomeus van Gelsdorp te Dordrecht SAD. Beschreven door mij openbaar notaris te Dordrecht op 6 september 1715 op verzoek van Frederik Muhlhoff  aan te stellen als zijn executeur zijn kleinzoon Frederik Wilkens mede raffinadeur binnen de stad Dordrecht.


suiker11_ossekop_03.jpg (118360 bytes) suiker11_ossekop_04.jpg (162958 bytes) suiker11_ossekop_05.jpg (222528 bytes)
afbeelding 3
Uit het grootboek van de suikerraffinaderij "De Ossekop" te Dordrecht. 29 mei 1790 (archief familie Backer/stadsarchief te Vlaardingen)
Firma Johannes Theodorus Wilkens & Christoffel Veeger aan koop van suiker en taxatie van Suijkeren en Siropen totaal f 96.882:15:8
afbeelding 4
Uit het grootboek van de suikerraffinaderij "De Ossekop" te Dordrecht. 29 mei 1790 (archief familie Backer/stadsarchief te Vlaardingen)
Firma Johannes Theodorus Wilkens & Christoffel Veeger met o.a. salaris aan de Meesterknecht v/d raffinaderij S.H. Tiggerman salaris aan Johannes Theodorus Wilkens Sr, Johannes Theodorus Wilkens Jr.
afbeelding 5
Uit het grootboek van de suikerraffinaderij "De Ossekop" te Dordrecht. 29 mei 1790 (archief familie Backer/stadsarchief te Vlaardingen)
met o.a. verkoop van de suikerrafinaderij voor f 41.289, 19 aan Hilmar Johan Backer & Comp te Dordrecht. De taxatie van de suikerrafinaderij werd uitgevoerd door Jan Rens Jr suikerraffinadeur te Dordrecht voor de Fa. Wilkens & Veeger, Anthonie Kisselius suikerraffinadeur te Dordrecht voor H.J. Backer & Comp.


* * *
Eigenaren:

05-09-1771 (3/4) Johannes Theodorus Wilkens
(1/4) Jacob Wilkens (verkoopt aan Johan Goll zijn vierde deel)
05-09-1771 01-10-1778 (3/4) Johannes Theodorus Wilkens
(1/4) Johan Goll van Frankenstein (verkoopt aan J.T. Wilkens zijn vierde deel)
01-10-1778 23-12-1790 Johannes Theodorus Wilkens
23-12-1790 Johannes Bakker

- Actum den 5 Septb 1771.
Dat voor ons Kwam Johannes Theodorus Wilkens, Koopman alhier als last en procuratie hebbende van zijn broeder Jacob Wilkens wonende te Amsterda, als bij famielje acte van Scheidinge in dato 30 Maij 1767 voor een vierdepart mede geregtigt in den gemeenschappelijk Stand of Raffinaderij, huis en Erve, staande binnen dese Stad, thans bewoond werdende door den Comparant volgens dezelve procuratie daar van zijnde gepasseert voor den Notaris Jelone(?) de Bruijn te Amsterdam en getuigen van dato 9 Julij 1771 ons schepenen vertoont, denwelke verklaarden in die qualiteit te cedeeren transporteeren, ende in vollen vrijen eigendom overtedragen aan en ten behoeve van
Johan Goll
Een vierde part in gemelde Rafinaderij, huis en erve staande ende gelegen in de Wijnstraat omtrent 't Groothooft binnen dese Stadt en uitkomende op de Haven, belent 't huis van Ds Petrus Brouwer aan de eene en 't huis van D hr P.P. Repelaar N..(?) aan de andere zijde,
en dat met zodanige vrijdommen Servituiten ende Geregtigheden, zo van muuren, goten, ligten, waterlopen, als anders, als de voors RAFFINADERIJ, HUIS EN ERVE hebbende en de lijdende is, volgens de oude brieven en bescheiden daar van zijnde, bekennende den Comparant in die qualiteit aan de Kooppenningen van dien voldaan ende betaalt te zijn met een Somma van f 6000 gereet en Contant geld, belovende den comparant in gen qualiteit 't voors Een vierde part in gem Rafinaderij, huis en erve te zullen waren ende vrijen als een vrij goet van allen Kommer ende aanthaal onder verband van zijn principale perzoon ende goederen als na Regten; in Oirkonde &n;
[SAD 9-830 fol 267vs en 268 (5-9-1771)]

- Actum den 1 October 1778
Dat voor ons kwam Johannes Theodorus Wilkens, suikerrafinadeur binnen deze Stad, als last en procuratie hebbende van de Heer Johann Goll van Frankenstein, wonende te Amsterdam volgens dezelve procuratie daar van zijnde gepasseert voor den notaris Cornelis van Homrigh en zekere getuigen te Amsterdam residerende in dato den 28 September 1778 ons Schepenen vertoont, denwelke verklaarde in die qualiteit te cederen transporteren en in volen vrijen eigendom overtedragen aan en ten behoeve van zig zelven
Een gerechte vierde part in een Suikerrafinaderij, huis en Erve staande ende gelegen in de Wijnstraat thans bewoond werdende en voor drie vierde Eigenaar door, en van dezelve,
en dat met zodanige vrijdommen, servituten en geregtigheden, zo van nieuwen, goten, ligten waterlopen als anders, als de voors Raffinaderij huijs en Erve hebbende ende lijdende is, volgens de oude brieven en bescheiden daar van zijnde, bekennende den Comparant in qualite voors van de Kooppeningen van dien voldaan en betaalt te zijn met een Somma van f 6000 gereet en Contant gelt, belovende den Compt voors getransporteerde te zullen waren ende vrijen als een vrij goet van allen kommer ende aanthaal onder verband van zijn principiaal Perzoon en goederen als na Regten In oirconde.
[SAD 9-834 folio 98v en 99]

- Actum den 23 December 1790.
Dat voor ons kwam Johan Theodorus Wilkens koopman alhier denwelke verklaarde verkogt te hebben, dienvolgende te Cederen, transporteren, en in vollen vrijen eigendom overtedragen aan en ten behoeve van
Johannes Bakker mede Koopman alhier,
Een geheel Huis en Erve staande ende gelegen in de Wijnstraat bij 't Groothoofd met de Pakhuisen geapproprieerd tot een Suikerraffinarij daarager, staande ende gelegen op de Kuipershaven alle binnen dese stad, het woonhuis belent het huis van Nicolaas de Rouw aan de eene, en 't huis van den kledermaker Bemolt aan de andere zijde, en den Pakhuisen belent 't huis van Segert Valkhoff aan de eene en de stallinge of koetshuis van Johan Stephanus Rueb aan de andere zijde, en dat met zodanige vrijdommen servituten en geregtigheden zo van muuren, goten, ligten, waterlopen als anders, als 't voors huis en Pakhuisen hebbende ende lijdende zijn, volgens de oude brieven en bescheiden daar van zijnde bekennende den Comparant van de Kooppeningen van dien voldaan en betaald te zijn, met een Somma van f 40.000 gereet en contant geld belovende den Comparant 't voors huis en pakhuisen, te zullen waaren ende vrijen, als een vrij goed van allen Kommer ende aanthaal onder verband als na Regten; In Oirkonde;
(Gerhardus Emaus)
[SAD 9-840 folio 99v en 100]

Genoemd als belending in 1799:
- Petrus Joannes van Steenbergen, notaris als last en proc Abraham Henricus Brouwer, lid van 't committee tot den oostindischen Handel en Bezittingen, wonende te Amsterdam => Hilmar Johannes Backer, schepen alhier
Een huis en Erve st en gelegen in de Wijnstraat B 151 belent aan de eene zijde met het huis van Johannes Backer en aan de andere zijde van de erven Christoffel ..(?) (f 3600)
[SAD 9-842, folio 285 (23-4-1799)]

- (1809)
(folio 9) H.J. Backer, firma H.J. Backer en Co, -, hebbende een suikerraffinaderij;
(folio 11) 30-1-1809 A. Kisselius (verboekt op A. Kisselius en Zoon), B50, hebbende een suikerraffinaderij; 1-17-0, f 20-1-0 + f 6-10-0;
(folio 28) 3-2-1809 M. van Meteren, firma van Meteren, B35, hebbende een suikerraffinaderij;
(folio 40) 7-2-1809 F. Duffer, firma Duffer, Morje en Kohn, B303, hebbende een suikerraffinaderij;
(folio 71) 16-2-1809 David Hordijk, firma Willem Hordijk en Comp, D853, hebbende een suikerraffinaderij;
(folio 151) 13-3-1809 Jacob van der Elst, firma Joh van der Elst en Zoon, D155, hebbende een suikerraffinaderij; f 27-18-0
(folio 154) 13-3-1809 Johannes Rombouts, firma Backer en Rombouts, D175, hebbende een suikerraffinaderij; f 27-18-0
(folio 159) W.J. de Bruijn  de Neve, firma W.J. de Bruijn de Neve en Comp, B300, hebbende een suikerraffinaderij; f 27-18-0
[BRON: Nationaal Archief 3.01.29, inv.nr. 594 (patenten Dordrecht van 26 oktober 1808-1809)]


- (1812) Willens zijnde op last van de Heer J.H. BACKER, eene puij aftebreken van het Huis geleegen in de Wijnstraat gequoteerd Lett B 86 oud en Lett B 74 nieuw, verzoeken hiertoe U Ed permissie om Rooijing tegen aanstaande Maandag den 17 dezer;
     Dordrecht 14-8-1812 F. Lambinon;
[Erfgoedcentrum DiEP archief 4, inv. nr 358 verbouwingen huizen]

Raffinaderijen te Dordrecht (1832)

kadaster wijk eigenaar     kad.
legger
 
G 35 C 163 de gebroeders van der Elst - Dordrecht 404 suikerraffinaderij
F 76 A 496 Hendrik Selis en Consort. suikerraffinadeur Maartensgat 1398 raffinaderij
F 749 B 297 Maria Dam wed. Hilmar Johannes Backer - Dordrecht 290 suikerraffinaderij ... en gebouw
F 845 B 46, 42 Johannes Kisselius suikerraffinadeur Wijnstraat 737 suikerraffinaderij
E 18 D 168 Wed. Christoffel Frederik Backer en Cons. - Dordrecht 38 suikerraffinaderij, geb:, huis

(c) Dordrecht EvD / Papendrecht H.W.G. van Blokland 2009.