DEEL 3:
PAPENDRECHT EN VISSER & SMIT EN SCHOTEL: DRINKWATERMAKERS UIT DE DRECHTSTREEK

door H.W.G. van Blokland-Visser
4. IR JAN SCHOTEL CZ UIT DORDRECHT ONTWERPER VAN 16 WATERTORENS.
Door de grote vraag naar de aanleg van waterleidingen en de daarbij behorende watertoren zag Ir. Jan Schotel een gat in de markt. Hij begon in 1882 met het ontwerpen van zijn 1e watertoren in Gouda. Deze werd op particulier initiatief gebouwd. De aannemer voor de bouw van de watertoren was zijn vroegere plaatsgenoot Arnoldus Jan Schouten uit Dordrecht. Hijzelf was bouwkundig opzichter bij de bouw van zijn meeste watertorens.
In de periode van 1882 tot 1910 zou hij 16 watertorens ontwerpen:
1. GOUDA 1883
schotel_01_gouda.jpg (55385 bytes)
(afb 1. foto watertoren)
Hoogte 33 meter/ in 1970 gerestaureerd
Ontwerp Ir. Jan Schotel
2. SLIEDRECHT 1885
Hoogte 36 meter / staat op de grens met Giessendam
Ontwerp Ir. Jan Schotel
schotel_02_sliedrecht.jpg (64526 bytes)
(afb 2. foto watertoren te Sliedrecht vlak voor de oplevering van zijn 2e watertoren te Sliedrecht in december 1886 liet Ir. Jan Schotel zich fotograferen, hij leunt vooraan met bolhoed en een bouwtekening in zijn hand als bouwkundig opzichter en architect tegen een stapel stenen. De watertoren staat er nog steeds op de grens met Giessendam)
3. GORINCHEM 1886
schotel_03_gorinchem.jpg (44903 bytes)
(afb 3. foto watertoren)
Hoogte 35 meter
Ontwerp Ir. Jan Schotel
4. ZWOLLE 1892
schotel_04_zwolle.jpg (70751 bytes)
(afb 4. foto watertoren)
Hoogte 36 meter / in 1935 en 1959 gewijzigd
Ontwerp Ir. Jan Schotel
5. BREDA 1894
schotel_05_breda.jpg (80043 bytes) schotel_05a_breda.jpg (64903 bytes)
(afb 5. foto watertoren/afb 5a. bouwtekening watertoren)
Hoogte 42 meter / niet meer in gebruik
Ontwerp Ir. Jan Schotel
6. HENGELO 1897
schotel_06_hengelo.jpg (40172 bytes)
(afb 6. foto watertoren)
Hoogte 30 meter / in 1948 kantelen verwijderd
Ontwerp Ir. Jan Schotel
7. OVERVEEN 1898
schotel_07_overveen.jpg (65366 bytes)
(afb 7. foto toren)
Hoogte 27 meter
Ontwerp Ir. Jan Schotel
8. VOORBURG 1898
(afb 8. foto toren)
Hoogte 30 meter / afgebroken in 1966
Ontwerp Ir. Jan Schotel
9. HELMOND 1900
schotel_09_helmond.jpg (61059 bytes)
(afb 9. foto toren)
Hoogte 31 meter /afgebroken in 1956
Ontwerp Ir. Jan Schotel
10. WINSCHOTEN 1902
schotel_10_winschoten.jpg (26089 bytes)
(afb 10. foto toren)
Hoogte 34 meter / afgebroken in 1967
Ontwerp Ir. Jan Schotel
11. WINSCHOTEN 1902
schotel_11_zaltbommel.jpg (60796 bytes)
(afb 11. foto toren)
Hoogte 28 meter / niet meer in gebruik
Ontwerp Ir. Jan Schotel
12. WOERDEN 1906
schotel_12_woerden.jpg (25907 bytes)
(afb 12. foto toren)
Hoogte 28 meter
Ontwerp Ir. Jan Schotel
13. WEESP 1907
schotel_13_weesp.jpg (59834 bytes)
(afb 13. foto toren)
Hoogte 30 meter / afgebroken in 1970
Ontwerp Ir. Jan Schotel
14. BOSKOOP 1908
schotel_14_boskoop.jpg (50520 bytes)
(afb 14. foto toren)
Hoogte 32 meter
Ontwerp Ir. Jan Schotel
15. DEN HELDER 1908
schotel_15.jpg (47659 bytes) watertoren_denhelder_1908_verberne.jpg (125814 bytes)
(afb 15. foto toren) (watertoren in 1908 (collectie B.E.N. Verberne))
Hoogte 40 meter.
Gebouwd door Jan Spruit, aannemer in Den Helder. (informatie van: (nov 2008) B. Verberne)
In 1960 is de watertoren is gemoderniseerd onder invloed van Wieger Bruin de toenmalige stedebouwkundige. De watertoren is naderhand weer teruggerestaureerd naar (bijna) de oude staat. (informatie van (nov 2008): B. Verberne)
Ontwerp Ir. Jan Schotel
16. VOORSCHOTEN 1910
schotel_16.jpg (23547 bytes)
(afb 16. foto toren)
Hoogte 29 meter (afb 16.foto toren)
Ontwerp ingenieursbureau ,,Schotel en Heederik,, te Rotterdam
Kunsthistorica Pauline Houwink schrijft in haar boek ,,Watertorens in Nederland 1856-1915,, dat de ontwerpen van Ir. Jan Schotel te herkennen zijn door het gebruik van gekleurde baksteen in eenvoudige metselverbanden en met mooie details. De vormgeving van de vensters en deuren werden aangepast aan de hoogte en breedte van de watertoren.
Ir. JAN SCHOTEL
Werd geboren op 21-1-1845 te Dordrecht en overleed op 20-10-1912 te Rotterdam zoon van Cornelis Johannes Schotel Jacob Gillisz (metselaar/aannemer te Dordrecht) en Johanna Sara van Scheers.
Jan Schotel stamde uit de bekende familie Schotel in Dordrecht. De beroemde kunst en zeeschilder Johannes Christiaan Schotel (1787) was een broer van zijn grootvader en professor en theoloog Dr. Gilles Dionysus Jacobus Schotel (1807) was een neef van zijn vader.

CORNELIS JOHANNES SCHOTEL (1815) z.v. Jacob Gilles Schotel en Anthonia Noteman metselaar/aannemer nam op 3-1-1842 het metselaarsbedrijf in Dordrecht over van zijn ongetrouwde oom Leendert Schotel (1785) metselaar / amateurschilder /lid van Pictura te Dordrecht z.v. Gilles Schotel Adriaanz (metselaar /amateurschilder / lid van Pictura te Dordrecht)
Jan Schotel leerde het vak van metselaar van zijn vader. Hij was 14 jaar en van beroep metselaar, als hij zich in maart 1859 inschrijft bij de Industrie en Tekenschool te Dordrecht. Kortweg de Tekenschool genoemd.
In archief 178 van de Industrie en Tekenschool in Stadsarchief Dordrecht zijn leerlingenlijsten en hun vakken bewaard gebleven.
In de periode 1861/1862 is te zien welke vakken Jan Schotel daar gevolgd heeft o.a. rechtlijnig tekenen (leraar Dhr van Gent), natuurkunde (leraar Dhr Cruger), scheikunde (leraar Dhr Stokhart), stel en meetkunde (leraar Kempers), doorzichtkunde en werktuigkunde (leraar J.W. van Oordt), beschrijvende bouwkunde en technologie (leraar W.A. Rust).
schotel_18_teekenschool.jpg (70709 bytes)
(Afb 18. Getuigschriften aan de leerlingen van de Industrie en Tekenschool te Dordrecht in 1861 (archief 178 Stadsarchief Dordrecht) met daarop genoemd JAN SCHOTEL een getuigschrift voor Stel en Meetkunde.)
(W. van der Rest, N.J. van der Steen, A. Bouman, J. van Roosendaal, F.M. Mulder, J.C. Peetsold, A. Kooijmans, J.P. de Hosson, J. Spaan, G. Kila, T. van Camp, A.B. Toorenburg, R. Lugten, A. Pieters // J. Claus, C.S. van Doorn, J. van Sprang, J. Kooijman, J. Schotel, J. Hurkmans, L. de Bres, C.J. Kelfkens // A. Bouman, C. Aarnouts, J. Spaan)
Hij trouwde in 1871 te Dordrecht met Anna Cornelia Schrijft. Hij was technicus en bouwkundige en begon als aannemer te Dordrecht. Werkte van 1867 tot 1870 mee als ingenieur bij de bouw van de Moerdijkbrug en werd hij adviseur van de Rotterdamse Tramweg Mij. en hij was opzichter bij de staatsspoorwegen.
In 1871 vestigt hij zich in Rotterdam als architect en ingenieur. Hij ontwerpt veel woonhuizen in Rotterdam en richt hij een ingenieursbureau op samen met architect Heederik.
Hij werkte later veel samen met de aannemers / architecten Jan Visser Gz (1852 Papendrecht), Martinus Visser Gz.(1845 Papendrecht), en Johannes Smit Fopz.(1857 Oud Beijerland). Zij hadden ook een architectenbureau en waren adviseurs bij de aanleg van drinkwaterleidingen en watertorens.
Bij elkaar opgeteld zorgden deze watermakers uit de Drechtstreek voor 40 watertorens en waterleidingen in Nederland.
Bronvermelding:
Stadsarchief Dordrecht
Archief 54 /Cholera commissie te Dordrecht
Archief 178 /Industrie en Tekenschool te Dordrecht
Handschriften /boek nr. 2270 Genealogie Familie Schotel Den Haag 1976
,,100 jaar Water op het Eiland v Dordrecht 1883-1983,, uitgave van Gem. Energie bedrijf te Dordrecht
,,Watertorens in Nederland 1856-1915,, door Pauline Houwink uitgave Heuff 1973 te Nieuwkoop.
,,Watertorens in Nederland,, door Henk v/d Veen.

Bij de foto's en kopieŽn:
Hoogste punt van de watertoren te Dordrecht augustus 1882 /Stadsarchief Dordrecht DI /891
Cholera commissie 1866 te Dordrecht Stadsarchief Dordrecht DI / 3298 A
Vlak voor de oplevering van zijn 2e watertoren in december 1886 te Sliedrecht liet Jan Schotel zich fotograferen, hij leunt rechts vooraan met bolhoed en een bouwtekening in zijn hand als bouwkundig opzichter en architect tegen een stapel stenen.

(C) Papendrecht augustus 2008 H.W.G. van Blokland-Visser Frans Halsstraat 18 3351VE Papendrecht k.blokland87@upcmail.nl