| DEEL 3: PAPENDRECHT EN VISSER & SMIT EN SCHOTEL: DRINKWATERMAKERS UIT DE DRECHTSTREEK door H.W.G. van Blokland-Visser |
|
| 3. DE WATERTORENS ONTWORPEN DOOR DE ARCHITECTEN VISSER EN SMIT | |
 |
|
| (Afb Briefpapier ,,Visser en Smit,, 1914) | |
| 1. LEERDAM 1899/1900 | |
 |
|
| (Afb 1. Leerdam foto 1e watertoren) | |
| Particuliere bron waterleiding / 1e watertoren
afgebroken in 1930 (N.V. Leerdamsche Waterleiding Mij bleef tot maart 1980
in de handen van particulieren aandeelhouders o.a. familie Visser te
Papendrecht) Ontwerp: Visser en Bottenberg met advies van J.P. Hazeu Bron 38 m / hoogte 25,50 m/ waterinhoud 140 m3 / diameter reservoir 5,60 m Materiaal: toren metselwerk /reservoir staalplaten verbonden met klinknagels Op 26-9-1898 Concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding door Willem Bottenberg en Martinus Visser Op 21-1-1899 de aanbesteding voor de bouw o.a. de watertoren Op 16-2-1899 het boren van een proefwel Op 20-7-1899 het heien van de fundering v/d watertoren Op 2-8-1899 het maken v/d fundering voor de reinwaterkelder Op 14-8-1899 het opwekken van de wel Op 21-8-1899 1e steen gelegd Op 16-10-1899 de aanvoer van de stoomketels Op 20-12-1899 De goedkeuring bij K.B. voor de oprichting van de N.V. Leerdamsche Waterleiding Mij Op 26-12-1899 het plotselinge overlijden van Willem Bottenberg 50 jaar oud, daarna neemt Johannes Smit Fopz (zwager van Willem Bottenberg) als vertegenwoordiger van de erfgenamen Bottenberg de concessie over van de aanleg van een waterleiding te Leerdam en wordt het Visser en Smit Op 8-3-1900 het tekenen van de notariële akte voor de oprichting van de N.V. Leerdamsche Waterleiding Mij bij notaris Abraham Gerard de Kruyff te Leerdam (1e vermelding samenwerking Visser en Smit) Op 15-5-1900 de officiële opening van de waterleiding door burgemeester B. Tukker |
|
 |
 |
| (Afb 2. Leerdam; Willem Bottenberg (links) en Martinus Visser (rechts) op de fundering v/d watertoren te Leerdam op 19-8-1899 en de concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding te Leerdam op 26-9-1898 ondertekend door Willem Bottenberg en Martinus Visser) | |
 |
|
| (Afb 3. Leerdam; Het boren van een proefwel op 16 februari 1899) | |
 |
|
| (Afb 4. Heiwerk voor de watertoren op 20 juli 1899 /1e links Martinus Visser Gz /midden Jan Teunis Visser Martz) | |
 |
|
| (Afb 5. Het maken van de fundering voor de reinwaterkelder op 2 augustus 1899 /links op de fundering Martinus Visser Martz /rechts op de fundering Jan Teunis Visser Martz) | |
 |
|
| (Afb 6. Het opwekken van een wel op 14 augustus 1899 rechts Jan Teunis Visser Martz) | |
 |
|
| (Afb 7. 1e steen legging van de watertoren op 21 augustus 1899/1e links Willem Bottenberg/links naast paal bij stapel stenen Jan Teunis Visser Martz aannemer en uitvoerder op het werk) | |
 |
|
| (Afb 8. De aanvoer van de stoomketels en de watertoren in de steigers op 16 oktober 1899) | |
 |
|
| (Afb 9. De officiële opening v/d waterleiding te Leerdam op 15 mei 1900 door burgemeester B.Tukker) | |
 |
|
| (Afb 10. Het diner in het Hotel de ,,Boerboom,, te Leerdam ter gelegenheid van de opening v/d waterleiding op 15 mei 1900; 4e van links Jan Teunis Visser Martz /4e v rechts Martinus Visser Gz aannemer/architect te Papendrecht) | |
 |
 |
| (Afb 11.en 12. Afschrift der akte van oprichting van de N.V. Leerdamsche Waterleiding Mij op 8 maart 1900 (de eerste keer dat Visser en Smit in samenwerking worden genoemd)) | |
 |
|
| (Afb 13. Leerdam 1900 de 1e foto van Martinus Visser Gerritz (2e v links) samen met Johannes Smit Fopz (1e rechts) met Jan Teunis Visser Martz 1e directeur waterleiding Leerdam (1e Links) met G.J.M. Couvee gemeente secretaris van Leerdam (staande achter)) | |
| 1e Directeur v/d N.V. Leerdamsche Waterleiding
Mij Jan Teunis Visser Martz 1900 t/m 1946 Aandeelhouders: Martinus Visser aannemer te Papendrecht Aandeelhouders uit Oud Beijerland Johannes Smit Fopz / architect /cementsteenfabrikant Aagje Wey / weduwe v Willem Bottenberg Kinderen van Willem Bottenberg : Pietertje/Bastiaan/ Jacob / Adriaantje /Neeltje /Antje Dr Johannes Floris Philippus Hers / arts Dr Kommer Lodder / arts Jan Willem Kok / apotheker Jacob Verhagen Wouterz / rentmeester Arie Scheer / hoofd ener school Meijer Koopman / winkelier Johannes Blommendaal / smid Klaas Fonkert / landbouwer Pieter Konijnendijk / landbouwer Mej. v Straten / weduwe v Pieter Hoogenboom Mej. Francyna Adriana Maria / weduwe v Arie v/d Linden Arie Bottenberg / aannemer te Zuid Beijerland Aandeelhouders uit Leerdam: Gerardus Johannes Mattheus Couvee / gem secretaris Jacob v Schouwenburg / houthandelaar Otto Hendrik Lambertus Nieuwenhuyzen / directeur Glasfabriek Johannes Schreuders / koopman Bernard Louis Anton Duetz / koopman Arend van Wijk / suikerwerkenfarbrikant Bernard Thone / glasblazer Jan Jordaan Droogleever / koopman Jhr. Johannes Wilhelm Eduard von Schmidt auf Altenstadt / rijksontvanger Jan Driessen / meesterglasblazer Jan Dik / architect Mattheus Johannes van Thiel / koopman Gerrit Adrianus Pelgrim / grondeigenaar Jan Temmink / hoofd ener school Jan Weersma / gemeentebode Jacob v Loon / boekhouder Klaas van Tuinen/ boekhandelaar Nicolaas Donkersloot Weduwe Johanna Mathilde Dekker Weduwe Huibertje van Hemert |
|
(genoemd worden: Willem Bottenberg en Martinus Visser, dr. Berlage, van der Kloot-Meyburg, Couvée, heer IJzerman, ir. Arie Visser (directeur Waterleiding), heer Sterk, heer Vonk (burgemeester Asperen)) [Nieuwe Leidsche Courant, 18/07/1930; p. 5/10] |
|
| 2. WAALWIJK /BESOOYEN/BAARDWIJK 1902 | |
 |
|
| (afb 2. Waalwijk foto watertoren) | |
| Particuliere bronwaterleiding /1920
gemeentelijke bronwaterleiding/ watertoren is verbouwd Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht met advies van J.P Hazeu te Arnhem Bron 38 m / hoogte 34 m / waterinhoud 200 m3 / diameter reservoir 6 m Materiaal: toren metselwerk /reservoir staalplaten verbonden met klinknagels 1e Directeur waterleidingbedrijf :Johannes Smit Fopz 1902 /1919 Aandeelhouders: Johannes Smit Fopz /grootaandeelhouder Neeltje Smit Bottenberg / grootaandeelhouder In 1920 wordt het waterleidingbedrijf overgenomen door de gemeente Waalwijk |
|
| 3. OUD BEIJERLAND 1902 | |
 |
|
| (afb 3. Oud Beijerland foto 2e watertoren) | |
| 2e watertoren particulier bronwaterleiding/1e
watertoren uit 1888 afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht met advies van J.P.Hazeu te Arnhem Hoogte 25 m / waterinhoud 200 m3/ diameter reservoir 6,68 m Materiaal: toren metselwerk /reservoir staalplaten verbonden met klinknagels Directeur waterleidingbedrijf : Johannes Smit Fopz. In 1966 werden de part aandeelhouders uitgekocht en sloot de waterleiding zich aan bij Stichting Bronwaterleiding ,,Hoekse Waard,, te 's-Gravendeel. |
|
| 4. DOORN 1904 | |
 |
|
| (afb 4. foto Doorn watertoren) | |
| Particuliere bronwaterleiding/ later verbouwd/
de watertoren staat er nog. Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht. Bron 40 m / hoogte 34 m / waterinhoud 150 m3 / diameter reservoir 6 m. Materiaal: toren metselwerk / reservoir staalplaten verbonden met klinknagels. Op 1-7-1904 de officiële opening van de waterleiding door burgemeester Jhr. H. de Geer van Jutphaas. 1e Directeur waterleidingbedrijf: Gerardus Johannes Matheus Couvee. Aandeelhouders o.a.: Martinus Visser Gz architect/aannemer te Papendrecht (commissaris v/h waterleidingbedrijf te Doorn). Dhr Kommer Lodder arts te Oud Beijerland (commissaris v/h waterleidingbedrijf te Doorn). Johannes smit Fopz cementsteenfabrikant/architect te Oud Beijerland. Dhr S. Buzeman wijnhandelaar te Oud Beijerland. Jan Teunis Visser Martz aannemer te Papendrecht Lt kol W. van Houten te Doorn Baron W.van Hogendorp te Doorn Jhr. Mr. R de Beaufort te Doorn |
|
 |
|
| (Afb 4a Doorn foto op 1-7-1904 officiële opening v/d waterleiding te Doorn) | |
| Staande v.l.n.r. 1e Johannes Smit Fopz / architect 2e Jan Teunis Visser Martz /aannemer en uitvoerder op het werk 3e Lt. Kol. W. v Houten 4e Baron W. van Hogendorp 5e S. Buzeman /koopman uit Oud Beijerland 6e Jhr. Mr. R. de Beaufort 7 t/m11 onbekend Staande 1e rechts Martinus Visser Gz architect /aannemer /2e Arie Visser Martz |
Zittend v.l.n.r. 1e Barones van Hogendorp 2e Dr. Kommer Lodder arts te Oud Beijerland 3e onbekend 4e Jhr.H. de Geer v Jutphaas (burgemeester van Doorn) 5e onbekend 6e G.J.M. Couvee (1e directeur v/d waterleiding te Doorn) |
| 5. EINDHOVEN 1904 | |
 |
|
| (afb 5. Eindhoven foto watertoren) | |
| Gemeentelijke bronwaterleiding/ watertoren is
afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Bron 40 m /hoogte 39,60 m / waterinhoud 300 m3 / diameter reservoir 8,50 m Materiaal: toren metselwerk/ reservoir staalplaten verbonden met klinknagels |
|
 |
|
| (afb 5a Eindhoven de watertoren in aanbouw) | |
| 6. ALBLASSERDAM 1905 | |
 |
|
| (afb 6. Alblasserdam foto watertoren) | |
| Particuliere rivierwaterleiding/ watertoren is
afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Rivier de Noord /hoogte 42 m / waterinhoud 250 m3 / diameter reservoir 7,65 m Materiaal: toren metselwerk / reservoir staalplaten verbonden met klinknagels In 1887 wordt een 1e concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding gedaan door L.J. van Steenhoven In 1889 wordt een 2e concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding gedaan door F.A. de Jongh te Schiedam Op 30-3-1904 wordt de 3e concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding te Alblasserdam door de architecten Visser en Smit goed gekeurd door de Gemeenteraad van Alblasserdam Lokatie: De griend ,,De Rapenburg,, een buitendijks terrein bij de rivier de Noord. (Bij een boring op 99,40 meter diepte bleek het grondwater onbruikbaar en de bron ongeschikt voor een waterleiding) Begroting aanleg waterleiding : f 97.000,- Op 29-9-1904 wordt de N.V. Alblasserdamsche Waterleiding,, opgericht door Martinus Visser Gerritz aannemer te Papendrecht en Johannes Smit Fopz architect /cementsteenfabrikant te Oud Beijerland Op 21-12-1905 is de officiële opening van de waterleiding te Alblasserdam door burgemeester H. de Villeneuve 1e Directeur waterleidingbedrijf: Martinus Visser Gz tot 1907/ 2e Gerrit Visser Martz van 1907 t/m 1949 / 3e directeur Drs H. A. Visser Ariez van 1949 t/m 1976 Stichtingskapitaal van de N.V. Alblasserdamsche Waterleiding : f 98.000,- met aandelen van f 500,- per stuk. Martinus Visser en Johannes Smit waren grootaandeelhouders en ook leden van de scheepsbouwers/reders familie Smit waren aandeelhouders o.a. J.U Smit Aansluitingen op het waterleidingnet van de N.V. Alblasserdamsche Waterleiding,, Op 23-3- 1908 Papendrecht Op 21-3- 1913 Streefkerk In 1915 Nieuw Lekkerland In 1930 Groot Ammers In 1931 Oud Alblas en Bleskensgraaf |
|
 |
 |
| (Afb 6a. en 6b. Alblasserdam 2 bladen kopie brief op 28-9-1904 van B en W van Alblasserdam met de overdracht v/d concessie voor de aanleg waterleiding) | |
| 7. RIDDERKERK 1905 | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding/ watertoren is
afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht met advies van J.P. Hazeu te Arnhem Rivier de Noord / Hoogte 36,60 m / waterinhoud 225 m3 / diameter reservoir 6,50 m Materiaal: toren metselwerk / reservoir staalplaten verbonden met klinknagels Op 11-5-1888 werd een 1e concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding te Ridderkerk gedaan door Willem Bottenberg uit Oud Beijerland samen met F.P. de Jongh uit Schiedam Op 19-8-1899 werd een 2e concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding gedaan door Willem Bottenberg samen met Martinus Visser Gz uit Papendrecht In 1904 werd de 3e concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding te Ridderkerk door de architecten Visser en Smit goedgekeurd door de Gemeenteraad van Ridderkerk In 1904 de begroting voor de totale aanleg v/d waterleiding f 180.000,- Op 20-12-1904 is de aanbesteding van het werk Op 21-8-1905 door architect Johannes Smit wordt een begroting ingediend voor de uitbreiding v/d waterleiding naar Slikkerveer / op 9-9-1905 goedgekeurd door B en W van Ridderkerk |
|
 |
|
| (Afb 7 Ridderkerk De begroting uit 1904 voor aanleg van de waterleiding in gemeente Ridderkerk) | |
| Waterleiding en watertoren en een hulpwatertorentje met hoog reservoir aan de Waaldijk te Rijsoord f 152.400,- en o.a. salaris adviseur J.P. Hazeu f 3.000,- /salaris Visser en Smit f 4.000,- en aankoop van grond e.d. totale begroting f 180.00,- | |
 |
|
| (Afb 7.a Ridderkerk Op 20-12-1904 de lijst van inschrijving voor het maken van een drinkwaterleiding en al zijn toebehoren te Ridderkerk en de hulptoren te Rijsoord) | |
 |
|
| (Afb 7b Ridderkerk Op 20-12-1904 de inschrijving van aannemer Jan Teunis Visser Martz te Papendrecht voor het maken van een drinkwaterleding te Ridderkerk voor de som van f 144.400,- als borgen zijn gesteld (bankgarantie) Martinus Visser Gz en Johannes Smit) | |
 |
|
| (Afb 7c Ridderkerk Op
7-1-1905 de gunning van het werk, de aanleg van een drinkwaterleiding te
Ridderkerk aan Aart v Duren aannemer te Giessendam voor f 134.747,-
ondertekend door De architecten Mart Visser / Johannes Smit De adviseur J.P. Hazeu en Loco burgemeester G. Plaisier Gemeentesecretaris Dhr Kruijff en De aannemer Aart van Duren De borgen Cornelis Benders en Klaas Leenman uit Giessendam) |
|
 |
|
| (Afb 7d Ridderkerk Op 21-8-1905 de begroting voor de uitbreiding van het waterleidingnet te Ridderkerk naar Slikkerveer door Johannes Smit van Visser en Smit op 21-8-1905) | |
 |
 |
| (Afb 7e Ridderkerk Op
11-5-1888 een 1e concessie aanvraag v/d aanleg van een waterleiding te
Ridderkerk gedaan door Willem Bottenberg uit Oud Beijerland samen met F.A.
de Jongh uit Schiedam 2e concessie aanvraag op 19-8-1899 door Willem Bottenberg uit Oud Beijerland samen met Martinus Visser Gz aannemer te Papendrecht) |
|
| 8. SLIKKERVEER 1906 | |
 |
|
| (afb 8. Slikkerveer foto watertoren) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding (Ridderkerk)
hulpwatertoren/watertoren is afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht met advies van J.P. Hazeu Hoogte 36 m / waterinhoud 235 m3 / diameter reservoir 6,50 m Materiaal: toren metselwerk/reservoir staalplaten verbonden met klinknagels |
|
| 9. RIJSOORD 1906 | |
 |
|
| (afb 9. Rijsoord foto watertoren) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding(
Ridderkerk)hulpwatertoren / watertoren is afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht met advies van J.P. Hazeu Hoogte 19,65 m / waterinhoud 40 m3 / diameter reservoir 4,30 m Materiaal:toren metselwerk/reservoir staalplaten verbonden met klinknagels |
|
| 10. BODEGRAVEN / ZWAMMERDAM 1907 | |
 |
|
| (afb 10. Bodegraven foto watertoren) | |
| Particuliere bronwaterleiding/particulier
bezit Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Bron 36 m / Hoogte 33,50 m/ waterinhoud 200 m3 / diameter reservoir 6,25 m Materiaal: toren metselwerk /reservoir staalplaten verbonden met klinknagels Begroting aanleg waterleiding : f 93.000,- Bouwopzichter op het werk: Jacob Smit Gz uit Oud Beijerland(neef Johannes Smit ) In 1907 is de officiële opening v/d waterleiding door burgemeester Hendrik le Coultre Op 19 maart 1907 passeerde de notariële akte van de oprichting ,,Waterleidingbedrijf Bodegraven bij notaris Bernardus Daniel Kruseman te Bodegraven Aandeelhouders: President raad v commissarissen: Pieter Batelaan te Bodegraven Vice president: Johannes Smit Fopz te Oud Beijerland (tot 1936) Aandeelhouders uit Papendrecht Aandeelhouders uit Oud Beijerland Aandeelhouders uit Bodegraven |
|
| 11. KRIMPEN A/D LEK/ KRIMPEN A/D IJSSEL/LEKKERKERK 1909/1910 | |
 |
|
| (afb 11. foto watertoren) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding/ watertoren is
nu een rijksmonument Ontwerp : architecten Visser en Smit te Papendrecht Rivier de Lek / Hoogte 47,20 m / waterinhoud 250 m3 / diameter reservoir 6,60 m Materiaal: toren metselwerk/ reservoir staalplaten verbonden met klinknagels Op 4-2-1909 is de aanbesteding v/h werk Op 15-2-1909 begint de bouw v/d watertoren Op 5-6- 1909 wordt de 1e steen gelegd door raadslid Kornelis Smit Jz Op 31-3-1910 is de officiële opening v/d waterleiding In 1910 waren er 1084 aansluitingen op het waterleidingnet en was er 20 km buisleiding gelegd Aansluitingen op het waterleidingnet van Krimpen a/d Lek 1916 Oudekerk a/d IJssel Op 21 april 1916 besluit de Gemeenteraad van Oudekerk a/d IJssel voor een aansluiting op het waterleidingnet van Krimpen a/d Lek hiervoor zal een hulpwatertoren worden gebouwd om te afstand te overbruggen De waterleiding werd op 24 februari 1917 officieel in gebruikgenomen |
|
(De bouw van een watertoren te Lekkerkerk (1909). Ontwerp Visser en
Smit architecten. Gebouwd door aannemer J.T. Visser uit Papendrecht.) |
|
| 12. HEINENOORD 1910 (kleinste watertoren van Nederland) | |
 |
|
| (afb 12. foto watertoren) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Hoogte 18 meter / waterinhoud 50 m3 / diameter reservoir ... m Materiaal: toren metselwerk /reservoir staalplaten met klinknagels Op 17-12-1909 is de aanbesteding v/ h werk |
|
| 13. MAARSEN 1911 | |
 |
|
| (afb 13. foto watertoren) | |
| Gemeentelijke bronwaterleiding/ watertoren is
afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Hoogte 30 m / waterinhoud 100 m3 / diameter reservoir 5 m Materiaal: toren metselwerk /reservoir staalplaten verbonden met klinknagels 1e Directeur waterleidingbedrijf te Maarsen: Gerardus Johannes Matheus Couvee |
|
| 14. CULEMBORG 1910/1911 | |
 |
|
| (afb 14. Culemborg foto watertoren) | |
| Gemeentelijke bronwaterleiding/ watertoren is
verbouwd Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Bron 38 m / hoogte 35 m / waterinhoud 200 m3 / diameter reservoir 7 m Materiaal: toren metselwerk/reservoir staalplaten verbonden met klinknagels In 1888 wordt een 1e concessie aanvraag gedaan voor de aanleg van een waterleiding te Culemborg Op 22-7-1909 wordt een commissie van onderzoek ingesteld voor de aanleg van een waterleiding te Culemborg leden v/d commissie zijn: Mr E.O.J. Baron v Hovell tot Westerflier /burgemeester A Benders olijslager te Culemborg M. de Liefde directeur gasfabriek te Culemborg Op 7-9-1909 wordt de concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding te Culemborg van de architecten Visser en Smit goedgekeurd door de Gemeenteraad te Culemborg Begroting aanleg waterleiding f 92.400,- Op 9-2-1910 begin bouw watertoren Op 2-5-1910 wordt de 1e steen gelegd Op 11-3-1911 is de officiële opening van de waterleiding door burgemeester Mr E.O.J. Baron van Hovell tot Westerflier Aannemers: Perseel 1. grond en fundeerwerk en de bouw v/d watertoren werden uitgevoerd door Aannemer Wed J.C. Diercks te Den Haag voor f 45.200,- Perseel 2. aanleg buisleiding werd uitgevoerd door Firma v Hattem en Meyere te Rotterdam voor f 37.000,- Bouwopzichter op het werk: Jacob Smit Gerriz uit Oud Beijerland (neef van Johannes Smit) |
|
 |
|
| (Afb 14a Culemborg foto maart 1910 De aanleg v/d fundering v/d de watertoren vooraan in het midden met de bouwtekening in de hand de bouwopzichter Jacob Smit Gerritz uit Oud Beijerland (neef van Johannes Smit Fopz)) | |
 |
|
| (Afb 14b Culemborg foto op
2-5-1910 de plaatsing van een gedenksteen in de watertoren te Culemborg 3e van links vooraan Johannes Smit Fopz (architect) 4e van links vooraan Martinus Visser Gz architect/aannemer Verder o.a. de burgemeester Baron v Hoevel tot Westerflier/ Dhr M de Liefde /Dhr A. Benders) |
|
 |
|
| (Afb 14c Culemborg foto op
11-3-1911 de officiële opening v/d waterleiding te Culemborg v.l.n.r. 1e J. Brouwer bouwopzichter namens de gemeente Culemborg 2e onbekend 3e Jan Teunis Visser Martz aannemer te Papendrecht 4e onbekend 5e Gerrit Visser Martz aannemer te Papendrecht 6e en 7e onbekend 8e burgemeester Baron v Hoevell tot Westerflier 1e v. rechts: Jacob Smit Gerritz (uit Oud Beijerland) bouwopzichter namens de architecten Visser en Smit 3e v. rechts Johannes Smit Fopz architect te Oud Beijerland) |
|
| 15. HENDRIK IDO AMBACHT 1912 | |
 |
|
| (Afb 15. foto watertoren) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding/ watertoren is
afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Rivier de Noord / Hoogte 31,50 m / waterinhoud 225 m3 / diameter reservoir 6,70 m Materiaal: toren metselwerk/ reservoir staalplaten verbonden met klinknagels |
|
| 16. HOORN 1912/1913 | |
 |
|
| (afb 16. Hoorn foto watertoren en watertoren in aanbouw) | |
| Gemeentelijke bronwaterleiding/ watertoren is
afgebroken Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Bron 60 m / hoogte 40,45 m / waterinhoud 300 m3 / diameter reservoir 9 m Materiaal: toren metselwerk/reservoir staalplaten verbonden met klinknagels Omdat de samenstelling van het grondwater te Hoorn zeer ongunstig was werd besloten om vooraf het water scheikundig te zuiveren hiervoor maakten Visser en Smit een studiereis naar Engeland waar deze vorm van zuiveren met kalk al veel werd toegepast. Zij bezochten o.a. de waterleidingen te Southhampton / Canterbury en Henley Op 21-9-1912 wordt de 1e paal geslagen Op 5-6-1913 is de officiële opening van de waterleiding Bouwopzichter op het werk: Jacob Smit Gerritz uit Oud Beijerland (neef van Johannes Smit) Aannemers: |
|
 |
|
| (Afb 16a Hoorn / watertoren te Hoorn in de steigers op 2-12-1912) | |
 |
 |
| (Afb 16b Hoorn / een Publicatie uit 1914 in het tijdschrift ,, De Ingenieur,, over het ontwerp van de waterleiding te Hoorn door Ir. Arie Visser Martz te Papendrecht) | |
 |
 |
| (Afb 16c Hoorn met 1 bouwtekening en 1 plattegrond van de waterleiding en de waterzuivering te Hoorn) | |
| 17. STRIJEN 1913/1915 | |
 |
|
| (afb 17. foto watertoren) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding/ de
hulpwatertoren staat er nog Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Hoogte 27 m / waterinhoud 150 m3 / diameter reservoir 5,75 m Materiaal: toren metselwerk / reservoir staalplaten verbonden met klinknagels Onderdeel van het waterleidingbedrijf te 's- Gravendeel |
|
| 18. 's-GRAVENDEEL 1913/1915 | |
 |
|
| (afb 18. foto watertoren in de steigers) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding/ watertoren
staat er nog Ontwerp: architecten Visser en Smit te Papendrecht Rivier de Dordtse Kil / hoogte 35 m / waterinhoud 200 m3 / diameter reservoir 6 m Materiaal: toren metselwerk .reservoir staalplaten verbonden met klinknagels In 1904 wordt een 1e concessie aanvraag gedaan voor de aanleg van een waterleiding samen met Strijen Op 7 december 1905 besluit de Gemeenteraad van 's-Gravendeel geen onderzoek te starten naar de aanleg van een waterleiding omdat Puttershoek / Maasdam en Strijen niet in de kosten willen bijdragen In 1913 wordt de concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding door de architecten Visser en Smit goedgekeurd door de gemeenteraad van 's-Gravendeel en Strijen (in Strijen wordt een hulpwatertoren gebouwd om de afstand tussen Strijen en 's-Gravendeel te overbruggen, daarna werd de watertoren in 's-Gravendeel gebouwd ) Het rivierwater werd eerst in een voorfilter welke in de toren is geplaatst gefiltreerd. Daarna in een oppervlakte (zand) filter gefilterd Aansluitingen op het waterleidingnet van 's-Gravendeel In 1918 Numansdorp In 1923/24 Puttershoek / Maasdam / Mijnsherenland en Westmaas In 1929 Klaaswaal hiervoor werd een hulpwatertoren gebouwd in Klaaswaal In 1966 Oud Beijerland (de particuliere aandeelhouders v/d waterleiding werden uitgekocht) |
|
| 19. NIEUW LEKKERLAND 1915 | |
| Particuliere rivierwaterleiding/hulpwatertoren/ Ontwerp Ir. Arie Visser Martz te Papendrecht Hoogte 34 m / waterinhoud 400 m3 / diameter reservoir 8 m Materiaal: beton In 1915 aansluiting op het waterleidingnet te Alblasserdam doormiddel van de bouw van een hulpwatertoren |
|
| 20. DUBBELDAM 1916 | |
 |
|
| (afb foto watertoren 20) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding/ nu particulier
bezit/ Ontwerp Ir. Arie Visser Martz Papendrecht Rivier de Nieuwe Merwede / water via pompstation bij Kop van,t Land Hoogte 38 m / Waterinhoud 200 m3 / Diameter reservoir 7,75 m Materiaal : beton In Februari 1915 wordt een concessie aanvraag voor de aanleg van een waterleiding te Dubbeldam door de architecten Visser en Smit gedaan aan de Gemeente Dubbeldam Op 3 juli 1915 wordt het plan van de architecten Visser en Smit goedgekeurd door de Gemeenteraad van Dubbeldam / er wordt besloten voor een aanleg van een waterleiding voor 5000 inwoners Aannemer bouw watertoren: Stule en Meijer en Co te Breda /aanneemsom f 25.773,- In juli 1916 is de officiële opening van de waterleiding door burgemeester de Roo van Dubbeldam In januari 1917 komt de 1e water uit de kraan |
|
| 21. OUDERKERK A/D IJSSEL 1916/1917 | |
 |
|
| (afb 21. foto watertoren) | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding/hulpwatertoren/
watertoren staat er nog Ontwerp Ir Arie Visser Martz te Papendrecht Hoogte 32,50 m / waterinhoud 400 m3 / diameter reservoir 9 m Materiaal: beton Op 21 april 1916 geeft Gemeenteraad toestemming aan de architecten Visser en Smit voor het ingediende plan van een aansluiting op de waterleidingbedrijf in Krimpen a/d Lek hiervoor wordt een hulpwatertoren gebouwd Op 24 februari 1917 officiële opening van de waterleiding |
|
| 22. KLAASWAAL 1929 | |
| Gemeentelijke rivierwaterleiding /
hulpwatertoren Ontwerp: ir. Arie Visser Martz te Papendrecht Hoogte: 38 m / Waterinhoud: 400 m3 / Diameter reservoir: 8 m. Materiaal: beton / Reservoir: beton In 1929 aansluiting op het waterleidingbedrijf te 's-Gravendeel hiervoor wordt een hulpwatertoren gebouwd. |
|
(Klaaswaal, 1929)
(Klaaswaal, 2015) |
|
| 23. LEERDAM 1929/1930 | |
 |
|
| (afb 23 Leerdam foto 2e watertoren) | |
| Particuliere bronwaterleiding/ 1e watertoren uit
1900 werd afgebroken Ontwerp: Ir. Arie Visser Martz te Papendrecht / met advies van Berlage Hoogte 50,25 m / waterinhoud 500 m3 / diameter reservoir 9 m Materiaal: beton opgevuld met metselwerk /reservoir beton Aannemer van de bouw : N.V. Visser en Smit Aannemings Mij te Papendrecht Bij de uitbreiding van de N.V. Leerdamsche Waterleiding Mij was het noodzakelijk om een grotere watertoren te bouwen met meer capaciteit, daar voor werd de oude watertoren uit 1900 afgebroken en de waterzuiveringen werden uitgebreid Op 4-6-1929 werd de 1e steen gelegd door Jan Teunis Visser Martz directeur van N.V. Visser en Smit te Papendrecht en directeur v/d Leerdamsche Waterleiding Mij tot 1946 Op 4-7-1930 was de officiële opening van de waterleiding te Leerdam door zijne Exelentie Minister v Staat en commissaris der koningin in Zuid Holland Mr. Dr.van Karnebeek |
|
 |
|
| (Afb 23a Leerdam De 1e steen werd gelegd op 4-6-1929 door Jan Teunis Visser Martz dir N.V. Leerdamsche Waterleiding Mij en dir N.V. Visser en Smit te Papendrecht /achter J.T. Visser staat Jacob Pieter Smit Johannesz links Ir. Matheus J. IJzerman / president commissaris N.V. Leerdamsche waterleiding Mij (zwager van J.T. Visser)) | |
 |
|
| (Afb 23b Leerdam De genodigden
bij de 1e steenlegging op 4-6-1929 te Leerdam Zittend v.r.n.l. 1e onbekend /2e Ir. M.J. IJzerman /3e Ir. Arie Visser Martz (ontwerper v/d de watertoren) 4e Jan Teunis Visser Martz / 5e Trui Visser- IJzerman(vr v J.T. Visser) 6e Jacob Pieter Smit Johannesz / 7e Jacoba Smit- Dirkzwager(vr v J.P. Smit) 8e Ottolien Visser- Dicke( vr v Ir. Arie Visser) 9e Alie Visser- Verhey( vr v Gerrit Visser) 10e Trijs IJzerman- Visser(vr v Ir. M.J. IJzerman) Staande v.r.n.l. 1 t/m 3 onbekend / 4e Gerrit Visser Martz /5e Abraham A. Visser J.T.z / 6e Jan in,t Veld (uitvoerder bij de bouw van de watertoren en andere gebouwen) (Andere staande en zittende personen op deze foto zijn mij niet bekend)) |
|
 |
|
| (Afb 23c Leerdam De watertoren in aanbouw 1929) | |
 |
|
| (Afb 23d Leerdam De bouwtekening van de nieuwe watertoren te Leerdam ontwerp van Ir. Arie Visser te Papendrecht) | |
 |
|
| (Afb 23e. Leerdam Een tekening van de watertoren te Leerdam aangeboden bij de officiële opening aan de commissaris van de Koningin van Zuid Holland Mr. Dr. H.A. van Karnebeek die de opening verrichtte) | |
 |
|
| (Afb 23f Leerdam een
groepsfoto met genodigden bij de officiële opening van de waterleiding te
Leerdam in juli 1930 door de commissaris der koningin van Zuid Holland Mr
D. H.A. van Karnebeek Vooraan v.l.n.r. 1e Alida Visser- Verhey(vr v Gerrit Visser) 2e Ottolien Visser- Dicke (vr v Ir. Arie Visser) 6e Ir. Arie Visser Martz (1885) ontwerper v/d watertoren /10e Ir. Matheus IJzerman / 11e Mr.Dr. H.A. van Karnebeek (commissaris v/d Koningin in Zuid Holland) 2e rij v.l.n.r. 10e Martinus Visser Martz (Amsterdam) 13e Abraham A. Visser J.T.z /14e Martinus Visser J.T.z/ 15e Govert Visser J.T.z achterste rij 3e van links Willem J Smit Johannesz (Oud Beijerland) 6e (tussen 2 personen in) Chris van Dijk (Oud Beijerland) medewerker calculatie N.V. Visser en Smit te Papendrecht) vooraan v.r.n.l. 3e Johannes Smit Fopz (directeur Oud Beijerlandse waterleiding en oud mede lid Firma Visser en Smit architecten) 4e Jacoba Smit- Dirkzwager (vr v Jacob Pieter Smit) 7e Trui Visser- IJzerman (vr v J.T. Visser) 8e Gerrit Visser Martz /10e Jan Teunis Visser Martz (directeur Leerdamsche Waterleiding Mij en directeur N.V. Visser en Smit)) |
|
 |
|
| (Afb 23g foto uit 1980 in het
kantoor v/d N.V. Leerdamsche Waterleiding Mij te Leerdam afscheid v/h
personeel na de aansluiting met ,,De Drinkwaterleiding de Vijfherenlanden
en de Alblasserwaard ,, Vooraan midden Ir. W.M.C. Visser oud directeur van N.V. Visser en Smit te Papendrecht en laatste directeur van de N.V. Leerdamsche Waterleiding Mij vanuit de familie Visser te Papendrecht, deze was 80 jaar voor een groot deel in bezit geweest van de aandelen) |
|
(De eerste watertoren te Leerdam. mede-ontwerper was ir. H. Paul te Leiden. De watertoren is gebouwd door Mart Visser Gzn; uitvoerder was zijn zoon Jan Teunis Visser. De officiële opening vond plaats op 15 mei 1900.) |
|
| In 1980 worden de aandeelhouders uitgekocht en
sluit de waterleiding zich aan bij ,,Drinkwaterleiding de Vijfheerenlanden
en de Alblasserwaard,, voorzitter Maarten W. Schakel Aandeelhouders op 13-12-1979 (de aandelen hadden zich in 80 jaar over een groot aantal familieleden verspreid) Gemeente Leerdam / 337 aandelen Gemeente Asperen / 51 aandelen Gemeente Heukelem / 15 aandelen Gemeente Kedichem / 13 aandelen Gemeente Arkel / 13 aandelen Ir. J.G. Smit /Dordrecht / 41 aandelen J.P. Smit /Dordrecht / 93 aandelen Ir. W.M.C. Visser /Schilde/België/ 34 aandelen(president raad van commissarissen) Mr. A.W.Visser/ Voorburg / 4 aandelen Drs. H.A. Visser/Papendrecht/ 31 aandelen Mevr Jannie Visser v Nugteren/Papendrecht/ ? aandelen Mevr Tine Visser v/d /Erve(weduwe Bram Visser J.T.z/ Papendrecht / 62 aandelen Ir. J.T. Visser Bramz/Papendrecht / ? aandelen Mevr Visser de Jong (weduwe Ties Visser J.T.z) Papendrecht /54 aandelen Mevr Geertje Bringold-Visser Tiesd/ Basel / ? aandelen Gerrit Visser Tiesz /Utrecht /? aandelen Mevr J.E. (Bets) Visser Martd /Papendrecht / 60 aandelen Visser en Smit Bouw B.V. /Papendrecht / 8 aandelen Mevr Trijntje de Ruiter (huishoudster v Bets Visser) Papendrecht /4 aandelen Mevr K.H. van Dijk- v/d Meer /Papendrecht /23 aandelen Mevr S. Verdoorn- Pikaart (weduwe Adriaan Verdoorn) Papendrecht / 5aandelen Van Rossum's Motoren /Papendrecht /13 aandelen |
|
| Bron vermelding:
Gem archief Ridderkerk nr 2282 waterleiding, streekarchief Woerden watertoren Bodegraven 1907 Gem. archief te Leerdam waterleiding 1900 , gem. archief Culemborg waterleiding 1910 Dhr Groeneveld te Oud Beijerland, streekarchief te Heinenoord, familie Smit te Dordrecht, De Smitten,, genealogie van de familie Smit scheepsbouwers te Alblasserdam/Nieuw Lekkerland uitgave in 1951 door J. Smit Az te Zwijndrecht, Watertorens in Nederland door Henk van Veen, Watertorens in Nederland (1856-1915) door Pauline Houwink, Nederlandse Watertoren Stichting secr Ir. Rienks Parallelweg zuid 38 2914 LG Nieuwekerk a/d Amstel NB * (rapport 112) Donderdag 22 April 1943 te 17.15 uur - Doet Teunis de Koning, uitvoerder, oud 39 jaar, woont te Papendrecht, Westeinde 125, namens de N.V. Visser en Smit te Papendrecht, aangifte van vermissing van 50 K.G. lood, bestaande uit twee z.g.n. brooden van het werk bij de Metaalwarenfabriek "Joh. de Witt" sedert Dinsdag 13 April 1931. Wordt onderzocht. [bron - dagjournalen gemeente politie Dordrecht 1944-1945] * (rapport 096) Vrijdag 6 April 1945 te 13.45 uur - Doet M. Bruntjes, wonende te Dordrecht Looiersstraat 26, namens de firma Visser en Smit te Papendrecht aanhifte van diefstal van een handwagen vanaf den openbaren weg de Johannes Bosboomstraat te Dordrecht. Onderzoek Opperwachtmeester van Slooten. [bron - dagjournalen gemeente politie Dordrecht 1944-1945] |
|